بيان
از مجموع آنچه در توضيح اين بخش از حديث ذكر شد ، معلوم مىشود ، كرامت انسان نزد پروردگارش به تقواست و خوارى او به بىتقوايى و در اين مورد ، دنيا و آخرت يكى هستند ؛ چنانكه دعاى بعد از نماز زيارت اميرالمؤمنين - عليهالسّلام - به همين مطلب اشاره مىفرمايد : « و مادام كه ما را زنده مىدارى ، با هدايت بر ما منّت گذار و آنگاه كه ما را ميراندى با كرامت . » و هم چنان كه تقوا و كرامت مراتب دارد ، خوارى و پستى هم مراتبى دارد . چنان كه هر قدر درجهء تقواى بنده زيادتر شود ، ميزان كرامتش نزد پروردگار بيشتر مىشود و خوارى و پستى او نيز به همان ميزان كاهش پيدا مىكند تا جايى كه بنده ، به بالاترين درجه تقوا برسد و ديگر نزد خدا خوارى و كوچكى نداشته باشد و شايد دعاى پيامبر - صلّى اللَّه عليهو آله وسلّم - : « و كرامتى كه خوارى و پستى را در آن راه نباشد . » ، به همين امر اشاره داشته باشد .
132
صبرى كه دلتنگى به آن راه نداشته باشد
« پروردگارا ! استقامتى روزيشان كن كه دلتنگى به آن راه نداشته باشد . »
قرآن كريم
1810 . در توصيف خردمندان : « آنان كه در طلب وجه پروردگارشان استقامت ورزيدند . . . ايشان را سراى آخرت است . . . ( به ايشان گفته شود ) ، سلام بر شما به واسطهء استقامتى كه ورزيديد و سراى آخرت ، خوب سرايى است . »
1811 . « و اگر استقامت كنيد و تقوا پيشه كنيد ، مكر آنان به شما هيچ خسارتى وارد نكند ، قطعاً خداوند به آنچه آنها انجام مىدهند ، احاطه دارد . »
1812 . « و استقامت داشته باش و صبر و استقامت تو جز به ( قدرت و ارادهء ) خدا نيست و بر آنان اندوهگين مباش و از مكرى كه مىورزند ، دلتنگ مشو . »