اما اين گروههاى چهارگانه يعنى : پيامبران ، صديقان ، شهدا و صالحان چه كسانى هستند ؟
نبيّون - پيامبران - كسانى هستند كه به آنها وحى مىشود و از غيب خبر دارند و ما جز از طريق آثار و نتيجهء كارشان ، اطلاع بيشترى در مورد آنها نداريم .
شهدا ، گواهان اعمال هستند ، چنانكه قبلًا گفته شد ، هر جا كه در قرآن لفظ شهيد به طور مطلق و بدون قيد آمده ، مقصود ، شهداى ( گواهان بر ) اعمال هستند نه شهيدان در ميدان جنگ .
صالحين ، كسانى هستند كه شايستگى نعمتهاى الهى را دارند . اما صدّيقين چنانكه از لفظ بر مىآيد ، مبالغه در صدق و راستى است ، چه راستى در گفتار ، چه راستى در كردار . راستى در كردار عبارت است از مطابقت و هماهنگى با گفتار ، زيرا كه فعل و كردار بيانگر اعتقادات است و هرگاه كسى در بيان اعتقاد ( كردار ) صادق باشد ، بىترديد از درون خود حكايت كرده است و راست بودن گفتار ، هماهنگى آن با واقع خارجى است و از آنجا كه خود گفتار به نوعى از اعمال و كردار به حساب مىآيد ، كسى كه در كردارش صادق است ، غير از آنچه راستى و درستىاش را مىداند - كه همان حق است - خبر نمىدهد ؛ بنابراين راستى گفتار و صداقت گوينده هر دو در كلامش جمع شده است .
بنابراين صدّيقى كه اصلًا دروغ نمىگويد كسى است كه جز آنچه حق مىداند انجام نمىدهد ، بدون اينكه از هوا و هوس نفسانى پيروى كند و جز آنچه حق مىداند ، نمىگويد و جز آنچه حق است ، نمىبيند و اعتقاد ندارد ، پس او حقايق اشياء را مشاهده مىكند و حق مىگويد و به حق عمل مىكند .
بنابراين ترتيب چنين خواهد بود : پيامبران كه سروران و آقايان هستند ، مرتبه بعد صدّيقين كه گواهان حقايق و اعمال هستند ، بعد شهدا كه گواهان اعمال هستند و بعد صالحان كه افراد لايق و آمادهء دريافت كرامت الهى هستند .
سر الإسراء في شرح حديث المعراج (فارسى) — صفحة 419
مساهمون: الشيخ علي سعادت پرور (پهلوانى تهرانى)
ص٤١٩