خلوت انديشه ، منزل گزيدهاند و در گردشگاه قرب و شهود تو در گردشند . »
199 . « پروردگارا . . . شربت قرب تو چه گواراست ؛ پس ما را از راندن از درگاه خود به خويش پناه ده . »
بيان
آيات و دعاهايى كه ذكر شد بيانگر آن است كه ، دو گونه قرب وجود دارد :
اوّل : قرب و نزديكى خدا به همه چيز و از جمله انسان و مجرّدات كه از اين مطلب - چنانكه برخى آيات و روايات به آن اشاره مىكند - به « قرب ذاتى » تعبير مىشود .
دوم : قرب شهودى كه به معناى مشاهده و رؤيت حقيقت نوع اول قرب ، براى كسانى است كه از خودبينى و توجه به نفس خارج شده باشند و اين مرتبهاى بلند است كه جز براى گروه اندكى كه راه عبوديت حقيقى را طى كرده و فقر محض ممكنات در برابر حق تعالى را دريافتهاند ، براى كس ديگرى حاصل نمىشود .
به تعبير ديگر ، با رسيدن بنده به عبوديت حقيقى ، حقيقت توحيد با جميع مراتب افعالى ، صفاتى ، اسمائى و ذاتى آن در جميع مظاهر وجود ، مشاهده مىشود و اين همان قرب شهودى است ، چنان كه در بحث پيرامون فنا بدان اشاره شد . و نيز در ذيل بخش 27 آيات ، احاديث و توضيحى از ما در بارهء معناى تقرب به درگاه خداوند سبحان خواهد آمد . « 1 »
هامش
( 1 ) . براى توضيح ر . ك : بخش 27 .