« اى پيامبر ! پروردگارت هديهاى براى تو فرستاده كه به هيچ كس پيش از تو نداده است . . .
گفتم : اى جبرئيل تفسير اخلاص چيست ؟ جبرئيل گفت : مخلص ، كسى است كه از شخصى چيزى درخواست نمىكند تا خود ، آن را به دست آورد و هرگاه چيزى به دست آورد ، به آن راضى است و اگر چيزى نزدش باقى ماند ، آن را در رضاى خدا مىبخشد .
پس اگر كسى از مخلوق درخواست نكرد ، به ربوبيّت خدا اقرار كرده است و اگر كسى چيزى به دست آورد و به آن خشنود شد ، در واقع ، از خداوند خشنود شده است و خداوند تبارك و تعالى هم از او خشنود شده است و هرگاه آن را براى خدا بخشيد به مرز اعتماد به پروردگارش رسيده است . . . »
76 . امام صادق - عليهالسّلام - فرمود : خداوند بزرگ به داود - عليهالسّلام - وحى فرمود : « هيچ بندهاى نيست كه به من اعتماد كند و از خلق روگرداند ؛ مگر اينكه وقتى از صدق نيّتش آگاه شدم ، اگر آسمانها و زمين و همهء ساكنان آن با او به مكر برخيزند ، من ، راه رهايى از آن مكر را پيش پاى او قرار دهم و هيچ بندهاى نيست كه به يكى از آفريدههايم تكيه كند ، مگر اينكه وقتى نيتش را دانستم ، دست او را از تمام اسباب و وسايل آسمان و زمين كوتاه كنم و زمين را در زير پايش ناهموار كنم و اهميت ندهم كه در كجا و چگونه نابود شود . »
بيان
نكته مهم و قابل توجه در اين بحث اين است كه نااميدى قلبى و باطنى از مردم ، با يارى خواستن ظاهرى ، در رفع نيازمندىها از آنان ، هيچ گونه منافاتى ندارد . اگر بندهاى از مردم كمك بخواهد و در حالى كه در تأثير اسباب ظاهرى و جارى شدن قضاى الهى ، به خدا اميدوار است ، به اسباب ظاهرى هم متوسّل شود ، كارى كه با توكّل منافات داشته باشد ، مرتكب نشده است ؛ بلكه اين كارى طبيعى و متناسب با سرشت و خوى و خلقت بشر است ؛ زيرا خداوند سبحان ، بشر را اجتماعى آفريده و اين زندگى اجتماعى ايجاب مىكند كه از ديگران كمك بخواهد و براى رفع نيازمندىهايش به خدمت ديگران كمر بندد . اسلام هرگز از آنچه مطابق سرشت انسان است ، منع نمىنمايد ؛ چنانكه در روايت آمده است :
« خداوند نمىخواهد كارها جز از طريق اسباب به انجام رسد . » آيات و رواياتى هم
سر الإسراء في شرح حديث المعراج (فارسى) — صفحة 115
مساهمون: الشيخ علي سعادت پرور (پهلوانى تهرانى)
ص١١٥