در نتيجهء اين دعوت ، بعضى از بندگان به عنايت خداوند و با پيروى راستين از پيامبران و جانشينان آنان - عليهمالسّلام - از حجابهاى فطرت خارج مىشوند و اخلاقى الهى در سيره و رفتارشان ظاهر مىگردد و از بركت اخلاق كريمانه به مخلوقات ، از ديدگاه فطرت الهى مىنگرند ، يعنى از ديدگاهى كه خداوند متعال به مخلوقاتش مىنگرد و همين است معنى كلام پروردگار كه فرمود : « اينان كسانى هستند كه از ديدگاه من به مخلوقات مىنگرند . »
معنى دقيقتر و ظريفترى كه از اين فراز فهميده شود اين است : همان گونه كه من به مخلوقات ، به نظر موجودات غير مستقل و ظلّ عنايت خود مىنگرم ، اين گونه بندگانم نيز به سبب فانى شدن در من و فانى ديدن همه چيز در من ، به مخلوقات ، از ديدگاه من مىنگرند .
سخنى دربارهء فنا
بر اهل تحقيق و شهود و معرفت ، معنى فنا روشنتر از آن است كه نياز به شرح و بيان داشته باشد ؛ امّا در عين حال براى كسانى كه با معنى اين كلمه آشنايى ندارند ، با استفاده از قرآن و روايات توضيحى تقديم مىشود :
اشياء و مظاهر در اين عالم ، در وراى اين صورت ظاهرى ، از حقيقتى باطنى برخوردارند ؛ چنانكه خداى متعال مىفرمايد :
« أَلا لَهُ الْخَلْقُ وَ الْأَمْرُ »
؛ ( بدانيد كه خلق و امر از آن اوست . ) اين آيهء شريفه بر اين مطلب دلالت مىكند كه اين عالم مادّى و ظاهرى به عالمى ديگر وابسته است كه خداوند آن را عالم امر ناميده است و نام ديگر آن عالم ملكوت است و در آيهء
« بِيَدِهِ مَلَكُوتُ كُلِّ شَيْءٍ »
از آن ياد شده است . با توجه به اين مطالب و نيز آيهء
« أَلا إِنَّهُمْ فِي مِرْيَةٍ مِنْ لِقاءِ رَبِّهِمْ أَلا إِنَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ مُحِيطٌ » ؛
( ايشان نسبت به لقاء پروردگارشان در شك و ترديدند ، آگاه باشيد كه او بر همه چيز محيط و مسلّط است . ) ، معلوم مىشود كه موجودات ، داراى ملكوتى هستند كه غير از جهت مادّى و ظاهرى آنهاست و هر چيزى ( شيئ ) ، غير از جهت شيئيّت خود ، جهتى دارد كه بر آن محيط است و آن ، همان خداوند سبحان است .
لازم به ذكر است كسانى كه از فناى اشياء در ذات بارى تعالى سخن مىگويند ،