روزهداران و شب زندهداران عادّى يا صائمين و قائمين حقيقى چنان كه فرموده شده :
« إِجْعَلْ صِيامى . . . »
احتمال دوّم قوىتر است ؛ زيرا اولًا فايدهاى در تقاضاى مورد اوّل نيست . در حديث آمده است : « روزه تنها خوددارى از غذا و آب نيست ، براى روزه شرطى است كه حفظش لازم مىباشد ، تا روزه كامل به حساب آيد و آن « صَمْت داخل » است . مگر نشنيدهاى گفتار مريم بنت عمران را كه فرموده :
إِنِّي نَذَرْتُ لِلرَّحْمنِ صَوْماً فَلَنْ أُكَلِّمَ الْيَوْمَ إِنْسِيًّا
« 1 »
همانا من نذر كردم كه براى خداوند بسيار مهربان روزه بگيرم ، لذا به هيچ وجه امروز با هيچ انسانى سخن نخواهم گفت .
مقصود [ از اين روزه ] ، سكوت و خاموشى است « يعنى صمتاً » . سپس امور بسيارى را براى روزهدار شمرده و مىفرمايد :
« فإِذا فَعَلْتَ ذلِكَ كُلَّهُ ، فَأَنْتَ صائِمٌ لِلَّهِ بِحَقيقَةِ صَوْمِهِ صانِعٌ لِما أَمَرْكَ ، وَ كُلَّ ما نَقَصْتَ مِنْها شَيْئاً مِمّا بَنَيْتُ [ ظ : بَيَّنْتُ ] لَكَ ، فَقَدْ نَقَصَ مِنْ صَوْمِكَ بِمِقْدارِ ذلِكَ . »
پس هرگاه تمام اين امور را انجام دادى ، تو به روزهى واقعى براى خدا روزه گرفته و آن چه را خداوند امر فرموده ، انجام دادهاى و هرگاه چيزى از آن امورى را كه براى تو پايه گذارى نمودم [ ظ : بيان نمودم ] كاستى ، به همان اندازه روزهات ناقص است .
تا اين كه مىفرمايد :
« ما أَقَلَّ الصُّوّامَ وَ أَكْثَرَ الجُوّاعَ ! » « 2 »
چه اندكند روزه بگيران و چه بسيارند گرسنگان !
و در آيهى شريفه نيز در صفات عباد رحمن آمده :
هامش
( 1 ) . سورهى مريم ، آيهى 26 .
( 2 ) . وسائل الشيعه ، ج 10 ، ص 119 ، حديث 13 .