ظهور مظهريت اشياء به دست حق تعالى
امّا دربارهى جملهى « نَواصينا بِيَدِكَ » لازم به توجه است : چون از جايى كه خداوند متعال و معصومين - عليهمالسّلام - بنا دارند حقايق را با تمثيلات رايج در ميان بندگان الهى ( كه محجوب از فطرت توحيدى خويشاند ) بيان كنند ، اين گونه تعبير نمودهاند و گرنه حضرت حقّ سبحانه را دستى چون مخلوقش نيست تا ناصيّه و پيشانى ايشان را بگيرد و يا با گرفتن پيشانى ، امور آنان را كفايت فرمايد ؛ بنابراين مىتوان گفت : دعا و آيهى شريفه به اختيار عالم خلقى و مُلكى به دست عالم امرى و ملكوتى بودن اشاره شده ، چرا كه ظهورات عالم ملكى و خلقى و افعال و كمالاتشان ، نشأت گرفته از عالم ملكوتى و امريشان ( كه حق سبحانه و اسامى او مىباشد ) است . خداوند مىفرمايد :
وَ إِنْ مِنْ شَيْءٍ إِلَّا عِنْدَنا خَزائِنُهُ وَ ما نُنَزِّلُهُ إِلَّا بِقَدَرٍ مَعْلُومٍ
« 1 »
و هيچ چيز نيست ، مگر اين كه گنجينههاى آن نزد ماست و ما جز به اندازهى مشخّص [ به عالم خلق ] فرو نمىفرستيم .
و او سبحانه در كنار مظاهرش نبوده ، بلكه به همهى اشياء احاطه دارد ، در نتيجه مىتوان گفت دست با كفايت حضرت حق سبحانه است كه مظهريّت آنان را ظهور داده و امورشان را كفايت مىكند .
( 562 )
« وَ أَنْتَ رَبُّنا وَ نَحْنُ عِبادُكَ وَ لَمْ يَسْأَلِ الْعِبادُ مِثْلَكَ . » « 2 »
و تو پروردگار مايى و ما بندگان تو و بندگان از هيچ كس همانند تو درخواست ننمودهاند .
عبوديت و خاكسارى ؛ لازمهى تدبير با كفايت الهى
معناى اين بخش در ابتدا ، آسان به نظر مىآيد ولى چون با دقّت بدان نظر شود ، روشن
هامش
( 1 ) . سورهى حجر ، آيهى 21 .
( 2 ) . اقبال الاعمال ، ص 218 .