-
مَنْ بِيَدِهِ مَلَكُوتُ كُلِّ شَيْءٍ
« 1 »
ملكوت [ و باطن و حقيقت ] هر چيز به دست خدا است .
- أَلا لَهُ الْخَلْقُ وَ الْأَمْرُ
« 2 »
آگاه باشيد كه [ عالم ] خلق و امر از آن او است .
از اين بيان روشن مىشود كه چگونه خداوند بندگان را به ستايش خود هدايت مىنمايد .
قطعاً بندگان ، شايستگى ستايش را به جعل و خواستهى خداى متعال پيدا كردهاند ؛ زيرا امكان ندارد اين جعل و خواستهى الهى به گزاف و بيهوده و بىدليل بوده و با عهد ازلى و طينت و امور ديگر تا مسلمان و مؤمن شدن شخص ربط نداشته باشد .
دريافت پاداش محسنان به جعل و هدايت الهى
اگر جعل و هدايت خداى متعال نبود ، بندگان نمىتوانستند در برابر احسانها و نيكىهاى او سپاسگزارى نموده و در نتيجه پاداش محسنان را دريابند ؛ زيرا بندهاى كه به خودى خود هدايت به ستايش او و خواسته و جعل او را براى اهليّت حمدش ندارد ، نمىتواند سپاسگزار احسانهاى او بوده و پاداش محسنان را داشته باشد .
خلاصه آن كه اين فراز از دعا اشاره به اين مطلب دارد كه : بندگان مؤمن بايد توجّه كنند هر عنايتى كه دارند به او سبحانه و از او است و خود چيزى جز اظهار فقر و نادارى نمىتوانند داشته باشند و زمانى به كمالات انسانى نايل خواهند شد كه احسانهاى او را با شكر نعمتهايش - نه به طمع نعمتهاى بهشتى و يا ترس از عذاب - پاسخ دهند :
« إِنَّ قَوْماً عَبَدُوا اللَّهَ رَغْبَةً ، فَتِلْكَ عِبادَةُ التُّجّارِ ، وَ إِنَّ قَوْماً عَبَدُو اللَّهَ رَهْبَةً ، فَتِلْكَ عِبادَةُ الْعَبِيدِ ؛ وَ إِنَّ قَوْماً عَبَدُوا اللَّهَ شُكْراً ، فَتِلْكَ عِبادَةُ الْأَحْرارِ . » « 3 »
گروهى خدا را براى تمايل و رغبت [ به نعمتهاى بهشتى ] مىپرستند ؛ اين نوع
هامش
( 1 ) . سورهى مؤمنون ، آيهى 88 .
( 2 ) . سورهى اعراف ، آيهى 54 .
( 3 ) . نهج البلاغه ، حكمت 237 .