نام آن را مماثله گويند مانند :
و آتيناهما الكتاب المستبين و هديناهما الصّراط المستقيم .
و نظير قول شاعر :
مها الوحش الّا انّ هاتا او انس * قنا الخطّ الّا انّ تلك الذّوابل
صنعت موازنه
شارح گويد :
و از جمله وجوه لفظى صنعت موازنه مىباشد و آن اينستكه :
فاصلتين ( يعنى دو كلمه آخر از دو فقره يا از دو مصراع ) از نظر وزن نه تقفيه با هم متساوى باشند مانند آيه شريفه :
و نمارق مصفوفة و زرابى مبثوثة ( و مسند و بالشهاى مرتّب داشته و فرشها را گستردهاند ) .
در اين آيه شريفه دو كلمه [ مصفوفة ] و [ مبثوثة ] در وزن با هم مساوى بوده ولى در تقفيه با يكديگر مخالفند زيرا اوّلى قافيهاش [ فاء ] و دوّمى [ ثاء ] مىباشد .
اگر گفته شود :
قافيه در هردو تاء تأنيث بوده و بدين ترتيب قافيه ايندو نيز با هم موافق است .
در جواب گوئيم :
در محلّش مقرّر و ثابت است كه تاء تأنيث را در قافيه اعتبار نكرده و وجودش را بمنزله عدم به حساب مىآورند .
سپس شارح گويد :