ج : آنكه تنها در لفظ با هم متشابه بوده نه در معنا .
د : آنكه دو لفظ ملحق به متجانسين باشند يعنى جامعشان يا اشتقاق و يا شبه اشتقاق باشد .
و خلاصه تعريف صنعت رد العجز على الصدر همانست كه مصنّف در متن آورده و گفته :
مراد از اين صنعت در نثر آنست كه يكى از دو لفظ مكرّر يا متجانس و يا ملحق بايندو را در اوّل فقره آورده و ديگرى را در آخر فقره ذكر كنند و بدين ترتيب اقسام آن چهارتا مىگردد به اين شرح :
قسم اوّل : احد اللفظين مكرّر را در اوّل فقره و ديگرى را در آخر فقره آورند مانند آنچه در فرموده حقتعالى وارد شده :
و تخشى النّاس و اللّه احقّ ان تخشاه ( تو از سرزنش خلق ترسيدى و حال آنكه سزاوارتر بود كه از خداوند بترسى ) .
شاهد در دو لفظ مكرّر ( تخشى ) و ( تخشاه ) است كه اوّلى در اوّل فقره و دوّمى در آخر آن آمده است .
قسم دوّم : احد اللّفظين متجانسين در اوّل فقره و دوّمى در آخر آن بيايد مانند آنچه در قول اهل لسان وارد شده :
سائل اللّئيم يرجع و دمعه سائل ( سؤالكننده و خواستار از شخص پست و رذل برمىگردد درحاليكه اشكهايش جارى مىباشد ) .
شاهد در لفظ [ سائل ] است كه در اوّل فقره و آخر آن ذكر شده كه از قبيل متجانسين هستند زيرا اوّلى از [ سئل ] به معناى سؤال و پرسش بوده و دوّمى به معناى جريان مىباشد پس لفظا با هم متّفق بوده ولى معنا متغاير مىباشند .
توضيح المباني في شرح مختصر المعاني (فارسى) — صفحة 213
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٢١٣