اسم مكان : عبارتست از اسمى كه از فعل اخذ شده تا دلالت كند بر مكان وقوع فعل همچون : مسجد .
صيغه اسم زمان و مكان
هر فعل مضارعى كه مكسور العين باشد عين از اسم زمان و مكانش مكسور و در صورتى كه مفتوح يا مضموم باشد عين اسم زمان و مكان در هر دو صورت مفتوح است .
و گاهى از مضارع مضموم العين كلماتى بر وزن « مفعل » بكسر عين مىآيند مانند :
مشرق ، مغرب ، مرفق .
چنانچه گاهى از اين مضارع بفتح كسر عين آمدهاند نظير :
مفرق ( بفتح و كسر راء ) ، محشر ( بفتح و كسر راء ) ، مسجد ( بفتح و كسر جيم ) ، منسك ( بفتح و كسر سين ) .
و گاهى از مضارعى كه بكسر عين باشد لغاتى به فتح و كسر عين آمده همچون :
مدبّ ( بفتح و كسر دال يعنى محل جريان سيل ) ، مأوى ( بفتح و كسر واو ) ، مزله ( بفتح و كسر لام ) ، مضربه ( بفتح و كسر راء ) .
ناگفته نماند كه اسم زمان و مكان از غير ثلاثى مجرّد بر وزن اسم مفعول آن باشد مانند :
مخرج ، مستخرج ، مقاتل ، مدحرج ، متدحرج ، محرنجم .
اسم آلت و اوزان آن
اسم آلت : اسمى است كه از فعل اخذ مىشود تا دلالت كند بر وسيلهاى كه با آن فعل واقع مىگردد و آن داراى سه وزن غالبى است :
1 - مفعل / مانند : / محلب .
2 - مفعال / نظير : / منشار .
3 - مفعله / همچون : / مسرجه .