تخطي إلى المحتوى الرئيسي

توضيح المباني في شرح مختصر المعاني (فارسى) — صفحة 75

مساهمون:

ص٧٥
مرسل گيسوان آزاد و نبافته را گويند . و ترجمه اين بيت چنين مىباشد : گيسوان آن موى سر بالا برده شده است و مويهاى پيچيده شده و بافته را در موى بافته و نبافته شده پنهان مىكند . مقصود شاعر بيان كثرت موى سر است . و ضابط تنافر اينست كه هرچه را ذوق صحيح و سليم ثقيل و دشوار دانست كلمه موصوف به آن متنافر است چه حروف كلمه قريب المخرج بوده يا بعيد المخرج و يا غير ايندو باشند مثل اينكه حرفى در بين دو حرف ديگر واقع شود كه ضدّ هردو باشد چنانچه دسوقى مثال آن را اينطور گفته : شين بين تاء و زاء واقع شود زيرا شين با تاء از نظر رخاوت و شدّت متضاد بوده و با زاء از نظر جهر و همس تفاوت دارد چنانچه ابن اثير در كتاب لغت مثل السائر كلمه متنافر را اينطور توصيف نموده است .

كلام خلخالى و نقد شارح

خلخالى گويد : منشاء ثقل در كلمه [ مستشزر ] اين استكه شين معجمه ( نقطه‌دار ) كه از حروف مهموسه و رخوه است بين تاء كه از حروف مهموسه و شديده مىباشد و بين زاء معجمه كه از حروف مجهوره شمرده شده است قرار گرفته و چون شين با طرفين خود تضاد صوتى دارد سبب ثقل شده فلذا شاعر اگر بجاى اينكلمه [ مستشرف ] مىگفت ثقل زائل مىشد . شارح گويد : اينكلام صحيح نيست زيرا اوّلا :
توضيح المباني في شرح مختصر المعاني (فارسى) — صفحة 75 | سيد محمد جواد ذهنى تهرانى