لازم بتذكّر است آنچه گفته شد راجع به مستثنائى بود كه در كلام منفى واقع شود امّا مستثناى مقدّمى كه در كلام موجب بيايد حكمش اينستكه غير از نصبش جايز نيست مانند :
قام الّا زيدا القوم ( قوم ايستادند مگر زيد ) .
شاهد در « الّا زيدا » است كه مستثناى مقدّم بوده و چون در كلام موجب قرار گرفته صرفا نصبش ممكنست و غير آن جايز نيست .
متن : « 319 »
و إن يفرّغ سابق إلّا لما * بعد يكن كما لو الّا عدما
تجزيه و تركيب
واو : عاطفه .
ان : شرطيّه ، عامل ، مبنى .
يفرّغ : فعل مضارع ، مفرد ، مذكّر ، غائب ، از باب تفعيل ، مجهول ، متعدّى ، مجزوم ، فعل شرط .
سابق : اسم فاعل ، نائب فاعل براى « يفرّغ » .
الّا : يعنى « كلمة الّا » ، مفعول براى « سابق » .
لام : حرف جرّ .
ما : موصوله ، مجرور به لام ، متعلّق به « يفرّغ » .
بعد : ظرف ، متعلّق باستقرّ ، صله براى « ما » .
يكن : فعل مضارع ، مفرد ، مذكّر ، غائب ، مجزوم ، جواب شرط و ضمير مستتر در آن اسمش مىباشد كه به كلمه « ما بعد » راجع است .
كاف : حرف جارّ .
ما : مجرور به « كاف » .
لو : زائده .