و چون احاديث وارد شده است كه درهم زمان حضرت رسول صلى اللّه عليه و آله شش دانق بوده است ، پس هر دانق ده دينار و نيم مىشود به دينار فارسى كه پنجاه و يك شاهى قديم است ، و اين احاديث كه مذكور شد اكثر در حد صاع فطره وارد شده است .
و موافق حديث سليمان بن حفص مروزى كه از حضرت امام رضا عليه السلام روايت كرده است كه صاع پنج مد است ، و مد دويست و هشتاد درهم است ، و درهم شش دانق است ، و دانق شش حبه است ، و هر حبه برابر دو حبه جو است از جوهاى وسط نه كوچك و نه بزرگ « 1 » .
پس صاع موازى صد هزار و هشتصد جو مىشود ، و جو در وزن اختلاف بسيار دارد ، و بسا باشد كه نزديك به من شاه بشود ، و مد بيست هزار و صد و شصت جو مىشود ، و رطل عراق نه يك صاع مىشود .
و ابن بابويه رحمه اللّه چنين جمع كرده است ميان احاديث كه صاع غسل را بر خبر سليمان بن حفص بنا نهاده ، و صاع فطره را بر حديث ابراهيم بن محمد .
و والد فقير رحمه اللّه اين وجه را موجه مىدانست ، زيرا كه شواهد اخبار بر اين دلالت دارد . و گمان فقير موافق جمع بين الاخبار آن است كه در غير غسل بناى درهم بر خبر سليمان باشد ، و بناى عدد صاع و درهم بر حديث ابراهيم .
پس بنا بر تحديد مشهور درهم صاع يك من كهنه كه سه چهار يك شاه باشد و بيست و يك مثقال و نيم تقريبا مىشود ، و مد چهار يك اين مقدار ، و رطل نه يك اين مقدار ، و اوقيه موافق احاديث چهل
هامش
( 1 ) تهذيب شيخ 1 / 135 .