دور افكندن آنچه در ميان ايشان ممكن است دشمنى و رشك و جدايى ايجاد كند تأكيد فرموده است .
اسلام تجمع مسلمين را در مواقع بسيارى تشريع نموده است ، چه در آن اجتماع براى اهل باديه يا شهرنشين فرصت رسيدگى به وضع يكديگر و همكارى و اتفاق كلمه است ، چون آن اجتماعات به كليه هدفهاى اسلام وافى نيست ، چه فائده آنها انحصار به يك شهر و يا يك كشور دارد ، از اين رو براى مردم مسلمان اجتماع همگانى را كه حج است تشريع فرموده است .
حج را قرارداد كه مسلمانان در هر سال از همهء كشورهاى جهان در يك سرزمين جمع شوند . به زمينى كه نور تابان اسلام از آنجا درخشيدن آغاز نموده فرود آيند . همه بر يك دين و به سوى يك مقصد نيستند ، تا اينكه پيمان يگانگى و همكارى را در گرد خانهء حضرت پروردگار تجديد كنند ، جمع شوند در حالى كه همه برادرند و منظور از اجتماع آنها فقط يك سخن است :
« نيست خدايى جز خداوند يكتا و محمد صلى الله عليه و آله رسول خدا است » .
در هنگام حج از همهء نقاط زمين ، همه نوع مردم جهان اسلام قصد مكّه مىكنند . پس در آنجا پوشاكها و صورتها و اندامهاى گوناگون را مىبينى ، به قسمى كه شايسته است شهر مكه و آن اجتماع ، نمايشگاه اسلامى ناميده شود ، به اين اجتماع ، برادرى و سازش و دوستى تجديد مىگردد ، و اين اجتماع نشانه و صورت كوچكى از جامعهء بزرگ اسلامى است ، و در نتيجه در آن هنگام ،
فلسفه و اسرار حج (فارسى) — صفحة 123
مساهمون: شيخ محمد امامى خونسارى
ص١٢٣