اين عموميّت تركيب نتيجهاش نيازمندى اجزاء تشكيلدهنده اجسام به يكديگر است ، بنابراين شايسته است اين تركيب عمومى مواد جهان موجب آگاهانيدن و تذكر خردمندان گردد كه جهان يعنى نيازمندى ، و بگفته شاعر :
سيهروئى ز ممكن در دو عالم * جدا هرگز نشد و اللّه أعلم
و بناچار دست نيازى بسوى نيازمند گشودن عين نادانى ، و تكيه زدن بر جهان جهندهء سراپا فقر نهايت غفلت و انحراف و بىايمانى است .
سررشتهء هر نياز و نيازمندى موجودى به تمام معنى غنى و بىنياز است
« فَفِرُّوا إِلَى اللَّهِ . . . »
پس بسوى خدا شتابيد كه هرگز محكوم بجسمانيّت و در نتيجه محكوم بتركيب و فقر نيست .
چهار فرضيه و يك حقيقت ! كدام يك مادر جهانند ؟ :
1 - آب
( H 2 O )
؟
2 - يا تنها دو اتم اكسيژن و هيدروژن ؟
3 - و يا كليه اتمها ؟
4 - و يا الكترون و پروتون و . . و يا . . .
از آنچه تاكنون يادآور شديم سه فرضيهء نخست را دربارهء مادهء اصلى جهان دانستيم ، و هر يك از اين سه ، گرچه بنوبهء خود مؤيداتى دارند ، جز آنكه برخى از اينها با خصوصياتيكه براى مادهء نخستين جهان دانستيم موافقت ندارد ، و برخى بدون دليل است .
زيرا مولكول آب تركيبى از دو اتم اكسيژن و هيدروژن و همچنين هر اتمى مركب از الكترونها و پروتونهاست ، و روى اين اصل فرضيههاى مذكور يكسره ضعيف و بىاعتبار خواهند بود .