از اين آيه چنان مينمايد كه آسمان پيش از آنكه به طبقات هفتگانه تقسيم شود ، و ستارگان در بخش نخستين پديد آيند ، مادهاى دخانى بوده ، و از برخى آيات نيز مستفاد مىشود كه رستاخيز عمومى جهان نيز به همان حالت دخانى نخستين بازگشت خواهد نمود .
قال تعالى :
فَارْتَقِبْ يَوْمَ تَأْتِي السَّماءُ بِدُخانٍ مُبِينٍ يَغْشَى النَّاسَ هذا عَذابٌ أَلِيمٌ
[ الدخان 10 ] .
در انتظار آنروزى باش كه آسمان دخان آشكاركنندهاى مىآورد كه مردمان را ( در اثر اين حادثه نابهنگام ) بيهوش و سخت مضطرب ميسازد ، و اين خود عذابى است دردناك « 1 » .
روز نامبرده روز انقراض جهانست ، كه آسمان بچهرهء نخستين برگشت خواهد نمود ، و در اثر اين انقلاب عظيم مردمان آنچنان وحشتزده ميشوند كه به حالت اغماء و بيهوشى خواهند افتاد ، و همگان جان بجانآفرين تسليم مىكنند .
هامش
( 1 ) - اين يكى از احتمالات آيه است كه در آنهنگام خود آسمان تبديل به دخان گردد ، و گواه اين معنى آيات رستاخيز آسمانست كه در آن حادثه : آسمان غير آسمان و زمين غير زمين شود ، آسمان مىشكافد ، و ستارگان خاموش و محو شوند ، و از اين قبيل آيات كه در بحث رستاخيز آسمان بتفصيل خواهد آمد .
احتمال ديگر اينستكه دخان مذكور در اثر انفجار آسمان توليد گردد ، و نه آنكه جرم آسمان و ستارگان به حالت نخستين ارتجاع نمايد ، ولى كاوش دقيق احتمال نخستين را تأييد مىكند .