و آنچه خيلى روشن از اين حديث دانسته شد ، اختلاف وسعت زمينها و آسمانها نسبت به يكديگر است .
و در المنثور بر ضدّ حديث فوق از ابو الشيخ در عظمت از ابى الدرداء از رسول خدا صلى اللّه عليه و آله اين گونه آورده است كه : قطر هر يك از اين زمينها پانصد سال راه است ، و ميان هر يك نيز همين فاصله وجود دارد ( ج 6 ص 238 ) .
ولى از لحاظ آنكه آيهاى موافق و يا مخالف با هر يك از ايندو در قرآن وجود ندارد قبول اين گونه احاديث مشروط بقطعيت صدور آنهاست . . و اللّه العالم .
شواهدى ديگر بر وجود عاقلانى در ساير زمينها و آسمانها :
بحار الانوار « 1 » از رسولخدا صلى اللّه عليه و آله آورده است كه با حضرت امير المؤمنين عليه السّلام فرمود : « يا على ، خدا هفت موطن را با تو به من نشان داد :
. . . موطن دوم معراج بود كه جبرئيل مرا بعالم بالا صعود داد . . .
تمامى آسمانها و زمينهاى هفتگانه براى من نمودار شد ، بطوريكه ساكنان و آبادكنندگان آنها را ديدم » .
نگارنده : ساكنان و آبادكنندگان هفت زمين از سنخ فرشتگان نيستند - زيرا آيهء زير و برخى ديگر از دلايل - سكونت و راه رفتن را از فرشتگان سلب كرده است .
قال تعالى :
قُلْ لَوْ كانَ فِي الْأَرْضِ مَلائِكَةٌ يَمْشُونَ مُطْمَئِنِّينَ لَنَزَّلْنا عَلَيْهِمْ مِنَ السَّماءِ مَلَكاً رَسُولًا
[ اسراء 97 ] .
هامش
( 1 ) - ( ج 6 ص 517 ) به اين سند : بر ( سرائر ) محمد بن عيسى عن ابى عبد اللّه المومن ، عن على بن حسان ، عن أبى داود السبيعى ، عن بريدة الاسلمى عن رسول اللّه صلى اللّه عليه و آله .