رسالهء حاضر
روايت « حلال محمد حلال إلى يوم القيامة و حرامه حرام إلى يوم القيامة » ، باعث شده است برخى تصور كنند ، اگر حلال و حرام ، مؤبد و دائمى است تا روز قيامت ، پس اختلاف علما و فقها در حليت و حرمت براى چيست ؟ و اگر چيزى داخل حرام است بايد تا قيامت حرام باشد و تغيير نكند و اختلافى نباشد .
مؤلف در مقام جواب به اين شبهه و رفع غبار از ظاهر اين روايت ، ابتدا بحث مذهب مصوبه و مخطّئه را مطرح مىكند و همچنين اشاره به نسخ در روايات مىكند و با استدلالِ به احاديث ، مطالب خود را تحرير مىكند .
او راه نجات از حيرت در زمان غيبت را ، فقط تمسك به اخبار و سنت ائمهء اطهار عليهم السلام مىداند . تحرير نسخهاى از اين رساله در اول ذيقعدهء سال 1284 ق در همدان به پايان رسيده است .
نسخهاى كه اساس تصحيح حاضر است ، در كتابخانهء آية اللَّه گلپايگانى رحمه الله نگهدارى مىشود . « 1 »
نسخهء ديگرى از همين رساله در كتابخانهء مركزى دانشگاه اصفهان وجود دارد ، كه فهرستنگار محترم در گزارش آن ، مؤلف را حاج محمدكريم خان كرمانى ( د 1288 ق ) دانسته است دسترسى به اين نسخه فعلًا مقدور نشد . آغاز نقل شده در فهرست با نسخهء حاضر يكى است ولى انجام را نياوردهاند تا مشخص شود آيا همدانى در نسخهء گلپايگانى محرر و كاتب رسالهء كرمانى است يا اينكه رأساً رساله از خود اوست . « 2 » در هر صورت در دو مجموعهء كتابخانهء آية اللَّه گلپايگانى و دانشگاه اصفهان اين رساله از دو نفرِ جداگانه دانسته شده است .
هامش
( 1 ) . فهرستگان نسخههاى خطى حديث و علوم حديث شيعه ، ج 3 ، ص 378 ؛ فهرست نسخههاى خطى كتابخانهء آية اللَّه گلپايگانى ، مخطوط ، ش 133 / 6 / 1043 ، رسالهء هفدهم مجموعه .
( 2 ) . فهرست كتابخانهء مركزى و مركز اسناد دانشگاه اصفهان ، دفتر اوّل ، ص 149 ، ش 200 ، رسالهء ششم مجموعه .