فرموده :
« فَأُولئِكَ مَعَ الَّذِينَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ مِنَ النَّبِيِّينَ وَ الصِّدِّيقِينَ وَ الشُّهَداءِ وَ الصَّالِحِينَ وَ حَسُنَ أُولئِكَ رَفِيقاً »
؛ « 1 » يعنى : آن جماعت ، با آنها خواهند بود كه خداى تعالى ، بر ايشان انعام كرده از پيغمبران و صدّيقان و شهدا و صالحان « 2 » . و خوبْ رفيقاناند اين جماعت !
بعد از آن فرمود كه : مراد از پيغمبران ، حضرت پيغمبر صلى الله عليه و آله است ، و صدّيقان و شهدا در اين موضع ، عبارت از ماست ، و صالحان ، شماييد . پس صلاح را شيوه و نام خود سازيد ، همچنان كه خداى تعالى ، شما را به اين نام خوانده . اى ابا محمّد ! آيا تو را مسرور ساختم ؟ گفت : فداى تو شوم ! ديگر بفرما .
فرمود : اى ابا محمّد ! به تحقيق كه خداى تعالى ، شما را در كتاب خود ياد كرده ، آن جا كه از دشمنان شما كه در جهنّم جا خواهند داشت ، حكايت فرموده كه :
« وَ قالُوا ما لَنا لا نَرى رِجالًا كُنَّا نَعُدُّهُمْ مِنَ الْأَشْرارِ * أَتَّخَذْناهُمْ سِخْرِيًّا أَمْ زاغَتْ عَنْهُمُ الْأَبْصارُ »
. « 3 » و ترجمهء ظاهرش بنا بر قرائت « أتّخذناهم » به وصل همزه و كسر سين « سِخْريّاً » آن است كه : گفتند اهل جهنّم - كه قبل از اين مذكور شده - : چيست ما را كه نمىبينيم مردانى را كه ايشان را از جملهء اشرار مىشمرديم و به ايشان استهزا مىكرديم ؟ يا : ايشان را مسخّر و ذليل خود ساخته بوديم ( بنا بر ضمّ سين ) ؟ بلكه از حقارت ، به نظر ما « 4 » در نمىآمدند در دنيا . يا آن كه « أَم » در كلمهء « أم زاغت » ، معناى استفهام « ما لنا » باشد ؛ يعنى : آيا ايشان در جهنّم نيستند يا هستند و ما نمىبينيم ؟ و بنا بر قرائت « اتّخذناهم » به فتح همزه ، صفت « رجالًا » نخواهد بود ؛ بلكه استفهام خواهد بود از روى تعجّب و سرزنش كه ايشان ، نسبت به خود مىكنند و « أَم » در كلمهء « أم زاغت » ، معادل همزهء « اتّخذتاهم » خواهد بود ؛ يعنى : آيا ما به ايشان ، استهزا مىكرديم يا ذليلِ خود مىدانستيم يا از حقارت ، به نظر در نمىآورديم يا آن كه از اهل جهنّم نيستند ؟
بعد از آن فرمود « 5 » : واللَّه كه خداى تعالى ، غير شما را از اين كلام ، اراده نفرموده ! شما نزد اهل اين عالم ، مردم بد هستيد . واللَّه كه در بهشت ، در كرامت و در نعمت خواهيد بود ! و ايشان در جهنّم ، شما را طلب خواهند كرد . پس آيا تو را مسرور ساختم ، اى « 6 » ابامحمّد ؟ گفت : فداى تو شوم ! ديگر بفرما .
هامش
( 1 ) . سورهء نساء ، آيهء 69 .
( 2 ) . ج : « صلحا » .
( 3 ) . سورهء ص ، آيهء 61 و 62 .
( 4 ) . ب : - « ما » .
( 5 ) . الف : + « كه » .
( 6 ) . ب : « يا » .