باب دوم بابُ إِطْلَاقِ الْقَوْلِ بِأَنَّهُ تَعَالى شَيْءٌ
اصل : شرح : الإِطْلَاق : برداشتن قيد از چيزى ؛ و مراد اين جا جايز شمردن چيزى است ، يا مراد ، عدمِ بيان خصوصيّت ذات چيزى است .
الشَّيْء : چيز ؛ و مراد اين جا كائن في نفسه در خارج است و تنوين آن براى وحدت است ، به معنى چيزى معيّن كه آن را جزئىِ حقيقى مىنامند .
يعنى : اين باب ، بيانِ رخصتِ گفتن است كه : مدبّر عالم شيئى است ، با وجود آن كه لفظ « شىء » در اسماء اللّهِ مشهوره مذكور نيست ، يا باب بيانِ مقيّد نكردنِ گفتن است كه : مدبّر عالم شيئى است ؛ چه خصوصيّت ذات او معلوم كسى نيست غير خودش .
در اين باب ، هفت حديث است .
[ حديث ] اوّل
اصل : [ مُحَمَّدُ بْنُ يَعْقُوبَ ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ إِبْرَاهِيمَ ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسى ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمنِ بْنِ أَبِي نَجْرَانَ ، قَالَ : ] سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ عليه السلام عَنِ التَّوْحِيدِ ، فَقُلْتُ : أَتَوَهَّمُ شَيْئاً ؟ فَقَالَ : « نَعَمْ ، غَيْرَ مَعْقُولٍ وَلَا مَحْدُودٍ ؛ فَمَا وَقَعَ وَهْمُكَ عَلَيْهِ مِنْ شَيْءٍ فَهُوَ خِلَافُهُ ، لَايُشْبِهُهُ شَيْءٌ ، وَلَا تُدْرِكُهُ الْأَوْهَامُ ؛ كَيْفَ تُدْرِكُهُ الْأَوْهَامُ وَهُوَ خِلَافُ مَا يُعْقَلُ ، وَخِلَافُ مَا يُتَصَوَّرُ فِي الْأَوْهَامِ ؟ ! إِنَّمَا يُتَوَهَّمُ شَيْءٌ غَيْرُ مَعْقُولٍ وَلَا مَحْدُودٍ » .
شرح : سؤال از توحيد ، عبارت از سؤال [ از ] معنى :
« قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ »
« 1 » است . فاء در
هامش
( 1 ) . اخلاص ( 112 ) : 1 .