ربوبيّت او و اعتراف ننمايند به دين او و به حكمهاى او در بيان نيك و بد كارها ؛ چه رعايت كنندهء مصلحتِ هر چيزى ، ترك واجب نمىكند و روا نمىدارد اعتراف نكردن به ربوبيّت او را و روا نمىدارد كه انكار كنند دين او را .
اين ، اشارت به آن است كه كسى كه اختلاف از روى ظن نمايد ، اعتراف به ربوبيّت اللَّه تعالى نكرده و منكر دين او و احكام او شده . پس اللَّه تعالى گفت در سورهء اعراف كه : « آيا گرفته نشده در تورات بر جهودان كه اختلاف از روى ظن مىكنند در احكام الهى پيمانى كه گرفته شده در هر كتابى از كتابهاى الهى كه فرود آمده بر رسولى از رسولان الهى كه فرستاده شده سوى امّتى از امّتان از زمان آدم تا آخر الزمان .
و آن پيمان ، اين است كه نگويند جهودان و غير ايشان بر اللَّه تعالى ، مگر حق را ؛ به معنى آنچه دانند كه موافق حكم الهى است ؛ چه اگر ظن داشته باشند ، باطل خواهد بود ، نه حق ، چنانچه اللَّه تعالى در سورهء يونس و سورهء نجم گفته كه :
« إِنَّ الظَّنَّ لا يُغْنِي مِنَ الْحَقِّ شَيْئاً »
« 1 » و اللَّه تعالى در سورهء يونس در سرزنش پيروان ظن گفته كه : بلكه تكذيب كردند ، امثال :
« إِنَّ الظَّنَّ لا يُغْنِي مِنَ الْحَقِّ شَيْئاً »
را با آن كه فرو نگرفتهاند به دانستن صحّت آن تكذيب و هنوز نيامده نزد ايشان عاقبت آن تكذيب . توضيح اين آيت مىآيد در « كِتَابُ الْعَقْل » در شرح حديث هشتمِ باب دوازدهم كه « بَابُ النَّهْيِ عَنِ الْقَوْلِ بِغَيْرِ عِلْمٍ » است .
اصل : فَكَانُوا مَحْصُورِينَ بِالْأَمْرِ وَالنَّهْيِ ، مَأْمُورِينَ بِقَوْلِ الْحَقِّ ، غَيْرَ مُرَخَّصٍ لَهُم فِي الْمُقَامِ عَلَى الْجَهْلِ ؛ أَمَرَهُمْ بِالسُّؤَالِ وَالتَّفَقُّهِ فِي الدِّينِ ، فَقَالَ :
« فَلَوْ لا نَفَرَ مِنْ كُلِّ فِرْقَةٍ مِنْهُمْ طائِفَةٌ لِيَتَفَقَّهُوا فِي الدِّينِ وَ لِيُنْذِرُوا قَوْمَهُمْ إِذا رَجَعُوا إِلَيْهِمْ لَعَلَّهُمْ يَحْذَرُونَ »
، « 2 » وَقَالَ :
« فَسْئَلُوا أَهْلَ الذِّكْرِ إِنْ كُنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ »
. « 3 »
شرح : توضيح آيت
« فَلَوْ لا نَفَرَ مِنْ كُلِّ فِرْقَةٍ مِنْهُمْ »
مىآيد در « كِتَابُ الْعَقْلِ » در شرح
پاورقی
( 1 ) . يونس ( 10 ) : 36 .
( 2 ) . توبه ( 9 ) : 122 .
( 3 ) . نحل ( 16 ) : 43 ؛ انبيا ( 21 ) : 7 .