دورنمايى از حيات عابدان عارف
آنان كه اركان معامله با اللّه و با نفس و با خلق و با دنيا را رعايت كردند به دريافت لذّت عبادت و بندگى نايل شدند و كارهاى عظيم و مهمّى از پى بندگى و رعايت اخلاص به نفع خود و جامعهء انسانى از آنان سر زد .
شرح حال آن بزرگواران در كتبى بسيار مهم چون « اعيان الشيعة » ، « الغدير » ، « خاتمة المستدرك » ، « الذريعة » ، « تأسيس علوم الشيعة » ، « قاموس الرجال » ، « جامع الرواة » ، « رجال الكشى » ، « خلاصة الاقوال » ، « رجال » بحر العلوم و مامقانى ، « معجم رجال الحديث » و صدها كتاب ديگر آمده كه براى اداى گوشهاى از حق آنان ، به ذكر حالات تعدادى از آنان قناعت مىشود ، باشد كه نكات روشن حيات آنان چراغ فروزانى ، فرا راه ما ناقصان جهت كامل شدن وجودمان در امور معنوى گردد .
1 - بُرَيْر بن خُضَيْر : از اصحاب حضرت سيد الشهدا عليه السلام و از شهداى بزرگوار روز عاشورا است ، در احوالاتش نوشتهاند :
مردى بود عابد ، زاهد ، عارف ، تسليم مقام امامت ، شجاع و مدافع راستين مكتب توحيد .
2 - مسلم بن عَوْسَجه : از شهداى با كرامت كربلا ، عارف معارف الهيه ، منور به نور توحيد ، عاشق حق ، عابد كمنظير ، وكيل مسلم بن عقيل در ايّامى كه آن جناب از طرف امام حسين عليه السلام در كوفه بود .
3 - ابو ثُمامهء صَيْداوى : در عبادت حق و تسليم به مقام توحيد و نبوّت و امامت همّتى فوق العاده داشت و انسانى كامل و تمام عيار بود .
او همان شخصيّت والايى است كه به هنگام زوال روز عاشورا ، در آن بحبوحهء حوادث و سختىها به محضر حضرت سيدالشهدا عليه السلام عرضه داشت :