منتفع مىگردد ، دل را عقل بدان نهج است ، تا به جملگى دل به واسطهء عقل از كل معقولات نفع مىبرد .
پس هر كه را اين حواس دل به سلامت نيست ، فساد دل او را در آن است و هر كه را در حواس دل خلل هست دوزخ و دركات وى از براى اوست كه :
[ وَ لَقَدْ ذَرَأْنا لِجَهَنَّمَ كَثِيراً مِنَ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ لَهُمْ قُلُوبٌ لا يَفْقَهُونَ بِها وَ لَهُمْ أَعْيُنٌ لا يُبْصِرُونَ بِها وَ لَهُمْ آذانٌ لا يَسْمَعُونَ بِها أُولئِكَ كَالْأَنْعامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ أُولئِكَ هُمُ الْغافِلُونَ ]
« 1 » .
و مسلماً بسيارى از جنّيان و آدميان را براى دوزخ آفريدهايم [ زيرا ] آنان را دلهايى است كه به وسيلهء آن [ معارف الهى را ] در نمىيابند ، و چشمانى است كه توسط آن [ حقايق و نشانههاى حق را ] نمىبينند ، و گوشهايى است كه به وسيلهء آن [ سخن خدا و پيامبران را ] نمىشنوند ، آنان مانند چهارپايانند بلكه گمراهترند ؛ اينانند كه بىخبر و غافل [ ازمعارف و آيات خداى ] اند .
اطوار دل
و دل را اطوار مختلف است كه :
[ وَ قَدْ خَلَقَكُمْ أَطْواراً ]
« 2 » .
در حالى كه شما را مرحله به مرحله [ خاك ، نطفه ، علقه ، مضغه ، گوشت ، استخوان و . ] آفريده است .
طور اول : دل را صدر گويند و آن معدن گوهر اسلام است .
پاورقی
( 1 ) - اعراف ( 7 ) : 179 .
( 2 ) - نوح ( 71 ) : 14 .