در زبان و عمل است .
امّا عفو به مفهوم گذشت و پاك كردن اثر و نشانه و دورى از گناه است آنگاه كه در تعقيبات نماز آمده است :
الْلَّهُمَّ إِنّى أَسْأَلُكَ العَفْوَ وَ العافِيَةَ وَ المُعافاةَ فى الدُّنْيا وَ الآخِرَةِ . « 1 »
بار خدايا ! از تو بخشش و تندرستى و آسايش را در دنيا و آخرت خواستارم .
ريشهء آن سه كلمه همگى در دورى و پرهيز از عذاب و بيمارى و سختى است .
در جاى ديگر اين تفاوتها بيشتر مشخص مىگردد كه در دعا آمده است .
رسول اللَّه صلى الله عليه و آله فرمود :
اگر كسى بخواهد كه نامهء عمل او در قيامت بازگشايى نشود و به رسوايى نكشد ؛ بخواند :
الْلَّهُمَّ إِنَّ مَغْفِرَتَكَ أَرْجى مِنْ عَمَلى وَ إِنَّ رَحْمَتَكَ اوْسَعُ مِنْ ذَنْبى الْلَّهُمَّ إِنْ كانَ ذَنْبى عِنْدَكَ عَظيماً فَعَفوُكَ اعْظَمُ مِنْ ذَنْبى . « 2 »
بار خدايا ! همانا آمرزش تو از عمل من اميدوار كنندهتر و مهربانى تو از گناه من گستردهتر است ، بار خدايا ! اگر گناهم نزد تو بزرگ است ، گذشت تو از گناه من بزرگتر است .
يعنى آمرزش پروردگار از اعمال و كردار آدمى اميدوارتر و در مقابل رحمت و عفو خداوند از گناه بنده گستردهتر و بزرگتر است .
بنابراين آمرزش و بخشش خداوند از ظواهر اعمال و حركات زبانى است ولى گذشت و پاكسازى اثر گناهان ؛ دورى از مجازات روحى و باطنى است كه از الطاف رحمانيّهء حق تعالى است .
هامش
( 1 ) - بحار الأنوار : 83 / 51 ، باب 38 ، حديث 56 ؛ المصباح ، كفعمى : 25 .
( 2 ) - بحار الأنوار : 83 / 37 ، باب 38 ، حديث 44 ؛ المصباح ، كفعمى : 20 .