حرف او را نفهميد . ابن عباس گفت : كسانى از مردم مدينه كه در آنجا حاضرند برخيزند و براى آنها مفهوم زكات روزه را توضيح دهند . « 1 » امام باقر عليه السلام در چنين فضايى به احياى فقه ناب محمدى و گسترش كلّيات و فروع آن در ميان مردم همّت گمارد . اصلىترين مستند امام عليه السلام در تبيين مسائل فقهى كتاب الهى و سنّت نبوى بود و اين در شرايطى بود كه فقهاى عامّه در اين عصر مانند زُهَرى ، قَتاده ، هشام بن عروه ، مَكْحول و . . . با تكيه بر آراء و نظرات خود و نيز قياس و استحسان بر مسند فتوا تكيه داده پاسخگوى مسائل دينى مردم بودند . پيشواى پنجم عليه السلام با اتخاذ اين روش به مبارزه با عالمان دربارى و تخطئه روش فقهى آنان برخاست . پيشواى پنجم علاوه بر فعّاليت در زمينه‌هاى ياد شده ، عالمان و فقيهانى همچون : ابان بن تغلب ، زرارة بن اعْيَن ، محمد بن مسلم ، مؤمن طاق ، جابر بن يزيد جعفى و . . . را تربيت كرد كه هر كدام نقش مهمّى در حفظ و گسترش فقه اهل بيت داشتند . ابان بر چنان جايگاهى از فقاهت راه يافته بود كه از سوى امام باقر عليه السلام مأمور شد در مسجد پيامبر صلى الله عليه و آله بر كرسى فقاهت برآيد و براى مردم فتوا دهد . « 2 »

امام باقر عليه السلام علاوه بر فقه به توسعه و نشر ديگر علوم از قبيل كلام ، تفسير ، اخلاق و طب پرداخت . حضرت در زمينه دانش كلام علاوه بر روايت برخى خطبه‌هاى امير مؤمنان عليه السلام درباره توحيد و صفات خدا ، به تبيين دقيق‌ترين مباحث كلامى مورد اختلاف بين شيعه و ساير مذاهب اسلامى پرداخت و در دو محور مهمّ اعتقادى ، يعنى توحيد و امامت كه در آن عصر معركه آراء بود ، با تكيه بر مبانى عقلى و نقلى ، ديدگاههاى اسلام را بيان كرد . « 3 » امام پنجم به تفسير قرآن اهتمام زياد داشت و روايات نقل شده از آن گرامى در تفسير آيات و شأن نزول آنها زينت بخش كتابهاى تفسيرى است . و بنابر نقل خود آن حضرت ،