شرط مسؤوليت ، وجود عقل است و زمامدار بايد داراى قدرت تعقل قوى باشد . اميرالمؤمنين ( ع ) فرمود : « يَحْتاجُ اْلِامامُ الى قَلْبٍ عَقوُلٍ وَ لِسانٍ قَؤُولٍ وَ جَنانٍ عَلى اقامَةِ الْحَقِّ مَؤُولٍ » « 1 » زمامدار و پيشوا به قلبىانديشمند ، زبانى گويا ودلى نيرومند براقامهء حق نيازمند است . عقل داراى مراتبى است و رهبر بايد از مراتب بالاى آن برخوردار باشد . پيامبراكرم ( ص ) در اين باره فرمود : « وَ لا بَعَثَ اللَّهُ رَسوُلًا وَ لانَبيّاً حَتىّ يَسْتَكْمِلَ الْعَقْلَ وَ يَكُونَ عَقْلُهُ افْضَلَ مِنْ عُقوُلِ جَميع‌ِامَّتِهِ » « 2 » هيچ پيامبرى از طرف خداوند به رسالت يا نبوت مبعوث نشد ، مگر آنكه واجد عقل كامل بود ، بحدّى كه عقل وى بر عقلهاى جميع امتش برترى داشت . افراد صغير ، غير رشيد تلقى مىشوند و از آنان رفع تكليف شده است و بايد تحت سرپرستى ولى و قيّم اداره شوند و در صورت احراز برخى از شرايط مانند فقاهت نمىتواند به عنوان والى تعيين گردد . پيامبران و ائمه به دليل نصب خاص از اين شرط مستثنا هستند .