پيغمر اكرم صلى الله عليه و آله فرمود : « بُعِثْتُ بِمَكارِمِ الْاخْلاقِ وَ مَحاسِنُها » « 1 » ؛ من از طرف خدا براى مكارم و محاسن اخلاق مبعوث شده‌ام . اسلام در پرتو قوانين مترقّى و انسان‌ساز خود با عوض كردن ارزش‌ها ، توانست انسانى را كه همّتش شكم و شهوتش بود از نظر معنوى ، به كمالاتى رهنمون سازد كه فرشتگان حسرت آن بردند و از نظر فداكارى و ايثار چنان ارتقايى يافتند كه برخى از مسلمانان حاضر شدند خود از تشنگى بميرند تا برادرانشان زنده بمانند . اينكه اسلام چه فضيلت‌هايى را براى انسانيّت به ارمغان آورد موضوع مستقلّى است كه در علم اخلاق مورد بحث است ، و از موضوع اين مقال خارج مىباشد . در اين مجال صرفاً به برخى از فضايل انسانى كه جنبه اجتماعى دارد و در داستان رجعت سنّت‌ها و باورهاى جاهلى مورد توجّه است اشاره مىكنيم .

انسانِ قبل از بعثت ، چون به شرافت و كرامت خود ايمان نداشت وجودش را با هر شىء ناچيزى معامله مىكرد . گاهى اسير حرص و طمع خويش بود و گاهى ذليل و بردهء دست خود خواهان . اسلام انسان را متوجّه خودش كرد و شرافت و كرامت ذاتى او را متذكّر گرديد و عزّت خواهى ، مناعت طبع و احساس شرافت را در او زنده كرد : « وَ لِلّهِ الْعِزَّةُ وَ لِرَسُولِهِ وَ لِلْمُؤْمِنينَ » « 2 » عزّت اختصاص به خدا و رسول او و مؤمنين دارد . مؤمن است كه بايد عزيز باشد و عزّت شايسته اوست و او شايسته عزّت است . پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود : « اطْلُبُوا الْحَوائِجَ بِعِزَّةِ الْانْفُسِ » « 3 » ؛ حاجت‌هاى خود را ( از ديگران ) با عزّت نفس بخواهيد . يعنى خودتان را نزد ديگران پست و ذليل نكنيد . درحالى كه شرافت وعزّت