اى مردم ، نتيجهء كردار خود را آن هنگامى خواهيد شناخت كه پروندهء اجل شما پيچيده شود اى مردم ، نيّت مؤمن بهتر از عمل او و نيّت فاسق بدتر از كردار و فسق اوست « 1 » *
هامش
( 1 ) در بارهء اين جملهء پيغمبر اكرم ( ص ) توجيهات متعدّدى به نظر ميرسد : اوّل : اينكه ممكن است عمل مؤمن و عبادت وى شائبهء رياء و سمعه داشته باشد ، بخلاف نيّت كه در آن رياء تحقّق نمىپذيرد . - دوم ، اينكه در بعضى از موارد عبادت و اعمال نيكوى افراد براى آنان عجب و خودبينى ايجاد مىكند ولى اگر فرد مؤمنى نيّت كردار نيك داشته باشد و توفيق عمل به آن پيدا نكند ، در خود احساس حقارت و خجلت مىنمايد و اين حالت شرمندگى در نزد خدا از خود آن عمل محبوبتر است . سوم : شايد مراد اين باشد كه نيّت عمل خير بهتر است از نفس عملى كه ناتمام بماند و ناقص انجام شود . چهارم : ممكن است مراد از نيّت ، قصد قربت ، و مراد از عمل ، عمل مجرّد از قصد تقرّب باشد ، و همين توجيه در مورد نيّت فاسق هم جارى است يعنى نيّت دشمنى و معاندت با خدا كه در ضمير فاسق است بمراتب از عمل و كردار وى كه ضرر اجتماعى يا معنوى دارد بدتر است . پنجم : بعضى گويند در مورد جريان خاصّى از آن حضرت صادر شد و آن اين است كه در اطراف مدينه پلى كه در جادّهء عمومى بود خراب شد ، يكى از افراد مسلمان تصميم گرفت آن پل را بسازد ، قبل از اينكه وى اقدام كند ، يك فرد يهودى آن پل را ساخت ، رسول اكرم ( ص ) فرمود : نيّت اين مؤمن بهتر است از عمل آن كافر . ششم : اينكه نيّت بمنزلهء روح و عمل همانند جسم است ، همچنان كه قوام بدن به روان است پايدارى عمل هم به نيّت است لذا نيّت مؤمن بهتر از عمل او و تصميم فاسق بدتر از كردار او است . هفتم : اينكه نيّت انتهاء ندارد ولى عمل محدود و متناهى است ، هر فرد مؤمن تصميم دارد تا ابد هم اگر زنده بماند عمل خير انجام دهد ، اين نيّت انتهائى ندارد ، اما عمل وقتى انجام گرفت تمام شده است ، و همچنين فاسق مصمّم است كه اگر در جهان مخلّد باشد همواره مخالفت خدا و دين نمايد ، امّا فسق او به صرف انجام گرفتن پايان مىپذيرد .