اين مطلب به ويژه دربارهء تاريخ خلافت نخست تا اوائل عصر عباسى ، در بيان سالهاى حوادث ، عزل و نصبها ، تاريخ نبردهاى با روميان و جز اينها بيشتر صادق است .
اين نكته در مقايسهء ميان تاريخ طبرى و تاريخ ابن كثير كاملا روشن است .
اما در بخش سيره ، بيشترين تكيهء ابن كثير دربارهء روايات واقدى ، بر دلائل النبوه بيهقى است . ابن كثير در بسيارى از موارد ، پس از ارائهء روايات واقدى مىنويسد : « رواه البيهقى » . وى در بحث سرايا مىنويسد : « و تلخيص ذلك ما آورده البيهقى عن الواقدى » .
همچنان كه ابن كثير مطالبى را كه بيهقى در باب « جماع ابواب السرايا من دلائله » از واقدى نقل كرده ، آورده است . همين طور ، مطالب واقدى را از طريق بيهقى در پايان بحث « عمرهء قضا » مشاهده مىكنيم . همين طور در سريهء ابن ابى العوجاء ، اسلام عمرو بن عاص و خالد بن وليد ، و نيز اسلام عثمان بن ابى طلحه . تمامى اين شواهد ، سخن ما را در اين باره كه ابن كثير در بخش سيره ، قسمتى از روايات واقدى را از دلائل النبوه بيهقى آورده ، تأييد مىكند .
در كنار طبرى و بيهقى ، ابن كثير به مغازى ابن عائذ دمشقى نيز به عنوان منبعى كه برخى از روايات واقدى را از آن نقل كرده ، اشاره مىكند . محمد بن عائذ بن احمد دمشقى ( 150 - 233 ه . ) « صاحب المغازى » و كاتب و از حافظان حديث است . ابن كثير در چندين مورد ، در ياد كرد از اسامى صحابهء حاضر در بدر ، از وى ياد نموده و در يك مورد خاص به نام مغازى او تصريح مىكند .
منبع اصلى ابن كثير در فهرست اسامى حاضران در بدر ، كتاب الاحكام الكبير از ضياء الدين محمد بن عبد الواحد مقدسى ( 569 - 643 ه . ) است كه ابن كثير از منابع حديثى و تاريخى و مغازى ، از جمله مغازى ابن عائذ ، افزودههايى بر آن دارد .
نام ابن عائذ در ياد كرد از فرزندان رسول خدا ( ص ) نيز آمده است ؛ چنان كه برخى نقلهاى او دربارهء غزوهء يرموك در روزگار ابو بكر ، فتح دمشق و بصرى و بيت المقدس در روزگار عمر و شورش بر عثمان نيز در البداية و النهايه آمده است . اما نسبت به روزگار امويان ، روايتى از او دربارهء بناى مسجد دمشق آمده است . همچنين در شرح سعد بن ابى وقاص ، معاويه ، ابو يحيى عبد الله بطال ، مطالبى از او نقل شده و دربارهء فرد اخير ، تمام شرح حالش از ابن عائذ نقل شده است . بيشتر روايات ابن عائذ از وليد بن مسلم دمشقى از محدثان مشهور شامى است .
اما ابن سعد ( 168 - 230 ه . ) كه به كتاب طبقات خود شهرت دارد و از منابع ابن كثير ، به ويژه تراجم صحابه و تابعين است ، كاتب و شاگرد واقدى است . گفته شده
نقد و بررسى منابع سيره نبوى (فارسى) — صفحة 386
مساهمون: الشيخ رسول جعفريان
ص٣٨٦