ب ) شيوه كار
توجه به متن كتب مغازى و طبقات ، روش كار و سبك علمى مورد توجه واقدى و ابن سعد را روشن مىكند . اطلاعات واقدى در بسيارى از موارد گستردهتر از دادههاى ابن سعد است . اما گاه استثناهايى را مىتوان ديد كه سبب مىشود واقدى از جزئيات دست بردارد ؛ نمونهء آن در غزوهء « بدر اول » ديده مىشود كه اطلاعات ابن سعد در اين باره دقيقتر و زيادتر از واقدى است . « 1 » و با وجود پرداختن به جزئيات و دقت مورد انتظار از واقدى ، بعضى از سريهها در نوشتهء مفصّل او يافت نمىشود . ( 36 )
واقدى در بعضى از غزوهها يا سريهها ، حوادثى را داخل حوادث ديگر مىآورد و آنها را دنبالهء واقعه قبلى به حساب مىآورد ، در حالى كه ابن سعد ذيل سريه يا غزوهاى ، آن حادثه را به طور مستقل مطرح مىكند . ( 37 )
اختلاف در زمان سريهها و حوادث نيز وجود دارد ؛ به عنوان مثال ، زمان سريه عبد اللّه بن عتيك بر ضد ابو رافع ، در نوشتهء واقدى چهل و ششمين ماه هجرت ذكر شده و حال آن كه ابن سعد آن را در وقايع سال ششم هجرى آورده است . « 2 »
در شيوه نامگذارى سريهها ، ميان ابن سعد و واقدى اختلاف وجود دارد ؛ واقدى سريهها را به اسم محل و مقصد ارسال و يا هدف گروه نامگذارى مىكند ؛ در حالى كه ابن سعد در تسميه آنها نام فرماندهان دستهها را مهمتر تلقى كرده است . اين نكته در بيشتر سريهها ديده مىشود . ( 38 )
تمامى مطالب پيشين بر تفاوت سبك واقدى و ابن سعد دلالت دارد و اين كه آنان در نگارش مغازى رسول خدا ( ص ) ملاكها و معيارهاى ويژهاى داشتهاند و همين امر ، سبب تفاوت و اختلافات سبكى شده است . توجه به اين امور ، گاه سبب شده است كه مقولهاى ، نزد يكى از آنها در قالب سريه يا غزوه نامگذارى شود و نزد ديگرى متفاوت جلوه كند ؛ مانند جنگ اسامة بن زيد ، كه واقدى آن را غزوه و ابن سعد سريه مىداند .
شايان ذكر است كه واقدى گاه اطلاعاتى بيش از آنچه كه در مقولهء غزوه يا سريه مىگنجد ، ارائه مىدهد ( 39 ) و در اين باره ، دو احتمال متصور است :
1 . نوشتههاى او گستردهتر از مغازى موجود بوده ، كه واقدى با محدود كردن آنها ، كتاب مغازى خود را ارائه داده است .
هامش
( 1 ) . كتاب المغازى ، ج 1 ، ص 12 ؛ طبقات ، ج 1 ، ص 9 .
( 2 ) . طبقات ، ج 2 ، ص 91 ؛ كتاب المغازى ، ج 1 ، ص 391 .