فَمَدَحَ اللّهُ تَعالَى اعتِرافَهُم بِالعَجزِ عَن تَناوُلِ ما لَم يُحيطوا بِهِ عِلما ، و سَمّى تَركَهُمُ التَّعَمُّقَ فيما لَم يُكَلِّفهُمُ البَحثَ عَن كُنهِهِ رُسوخا . « 1 »
و خداوند ، اعتراف آنان را به ناتوانى از رسيدن به آنچه احاطه علمى بدان ندارند ، ستوده و فرو نرفتن آنان را در آنچه مكلّف به كاوش از نهانش نيستند ، " رسوخ " ناميده است .
اين احاديث ، با عنايت به اين كه هماهنگ با قرآناند ، اهمّيت ويژهاى در اين مبحث دارند .
ب خطر تعمّق
دسته دوم ، احاديثىاند كه مطلق " تعمّق " را خطرناك توصيف مىكنند ؛ مانند آنچه از امام على عليه السلام نقل شده است كه از تعمّق به عنوان يكى از پايههاى كفر نام مىبرد :
الكُفرُ عَلى أَربَعِ دَعائِمَ : عَلَى التَّعَمُّقِ . . . فَمَن تَعَمَّقَ لَم يُنِب إِلَى الحَقِّ . « 2 »
كفر ، بر چهار ستون استوار است : بر زيادهروى . . . پس هر كس زياده رود ، به حق باز نمىگردد .
ج هشدار درباره تعمّق در دين
دسته سوم ، احاديثى كه نسبت به افراطگرى در مسائل فرعى دينى ، هشدار دادهاند ؛ مانند آنچه از پيامبر صلى اللّه عليه و آله نقل شده است كه :
إِيّاكُم وَ التَّعَمُّقَ فِى الدّينِ ! فَإِنَّ اللّهَ تَعالى قَد جَعَلَهُ سَهلًا ، فَخُذوا مِنهُ ما تُطيقونَ . . . . « 3 »
مبادا كه در دين ، تندروى كنيد ؛ چرا كه خدا آن را آسان قرار داده است . پس ، از
هامش
( 1 ) ر . ك : دانشنامه عقايد اسلامى : خداشناسى / ح 3843 .
( 2 ) ر . ك : دانشنامه عقايد اسلامى : خداشناسى / ح 3844 .
( 3 ) كنز العمّال : ج 3 ص 35 ح 5348 .