كانَ أميرُالمُؤمِنينَ عليه السلام رَجُلًا دَعّاءً . « 1 »
امير مؤمنان ، انسانى پُردعا بود .
در مورد اين دستور ، دو نكته ، حائز اهميّت است :
الف نيايش در كنار تلاش
نكته اوّل ، اين كه دعا در كنار تلاش و به كارگيرىِ همه توان براى انجام دادن ساير دستورهايى كه بدان اشاره شد ، ثمر مىدهد ؛ بلكه بدون مجاهدت ، حقيقت دعا تحقّق پيدا نمىكند . لذا امام رضا عليه السلام ضمن حديثى تأكيد مىفرمايد :
مَن سَأَلَ اللّهَ التَّوفيقَ و لَم يَجتَهِد فَقَدِ استَهزَأَ بِنَفسِهِ . « 2 »
هر كه از خدا توفيق جويد ، ولى تلاش نورزد ، خود را مسخره كرده است .
ب مهمترين شرايط دعا
استجابت دعا ، شرايطى دارد كه در روايات اسلامى ، به تفصيل ذكر شدهاند ؛ امّا مهمترينِ آنها ، اخلاص ، مطابقت قلب و زبان و بويژه انقطاع ( قطع اميد ) از اسباب و توجّه كامل به حق تعالى است ؛ بلكه شرايط ديگر ، در واقع ، مقدّمه تحقّق اين حالت براى نيايشگر است ، چنان كه نقل شده است كه پيامبر خدا ، در پاسخ كسى كه اسم اعظم خدا را مىجُست تا دعايش اجابت شود ، فرمود :
كُلُّ اسمٍ مِن أَسماءِ اللّهِ ، فَفَرِّغ قَلبَكَ عَن كُلِّ ما سِواهُ وَادعُهُ بِأَىِّ اسمٍ شِئتَ . « 3 »
هر نامى از نامهاى خداوند ، اعظم است . پس دلت را از غير او خالى بدار و او را با هرنامى كه خواستى ، صدا بزن .
هامش
( 1 ) . الكافى : ج 2 ص 468 ح 8 ، عدّة الداعى : ص 33 ، بحار الأنوار : ج 93 ص 304 ح 39 .
( 2 ) . كنز الفوائد : ج 1 ص 330 ، معدن الجواهر : ص 59 ، بحار الأنوار : ج 78 ص 356 .
( 3 ) مصباح الشريعة : ص 129 ، بحار الأنوار : ج 93 ص 322 ح 36 .