دليل عقلى معتقدان به امكان رؤيت
هر چند قائلان به امكان ديدار خدا با چشم ، گفتهاند كه ما بر مدّعاى خود ، هم دليل عقلى داريم و هم دليل نقلى ؛ امّا بطلان دليل عقلى آنان ، به قدرى واضح است كه نيازى به بررسى ندارد ، مانند اين كه " صِرف وجود اشيا ، مقتضى امكان رؤيت آنهاست " « 1 » يا آنچه ابن تيميّه گفته است كه :
رؤيت ، وجود محض است و تنها به موجودْ متعلَّق مىشود ، نه معدوم . پس هر چه وجودش كاملتر است ، بلكه وجودش واجب باشد ، بدان سزاوارتر است از آنچه عدم ، لازمه آن است . « 2 »
پاسخ اين سخنان ، اين است كه :
اوّلًا اثبات اين ادّعا كه " صِرف وجود ، مقتضى امكان رؤيت است " يا " هر چه وجودْ كاملتر باشد ، سزاوارتر است كه ديده شود " ، دليل مىخواهد .
ثانيا تجربه نشان مىدهد كه خيلى چيزهاست كه قابل رؤيت حسّى نيستند . مگر كسى توانسته تاكنون نيروى تفكّر را با چشم ببيند ؟ ! ثالثا همانطور كه در احاديث اهل بيت عليهم السلام ملاحظه شد ، چشم ، تنها چيزى را مىتواند ببيند كه داراى رنگ و كيفيت باشد و چنين چيزى نمىتواند نامحدود و آفريدگار باشد .
دليل نقلى معتقدان به امكان رؤيت
امّا دليل نقلى قائلان به امكان رؤيت خداوند كه به گفته قاضى ايجى ، دليل اصلى آنها براى اثبات امكانِ رؤيت است احاديثى است كه ذيلًا به شمارى از آنها اشاره
هامش
( 1 ) . اللّمع ، اشعرى : ص 32 ، شرح المقاصد ، تفتازانى : ج 4 ص 189 .
( 2 ) . الردّ على المنطقيين : ص 238 .