دورهء تفريع
دورهء تشريع و صدور كه از آغاز تا انجام آن ، به شرحى كه گذشت ، مدت بيست و سه سال طول كشيد به رحلت پيغمبر اسلام ( ص ) اختتام يافت و راه وحى احكام و باب وضع قانون دينى انقطاع و انسداد پذيرفت يعنى در اين مدت كليات و اصول احكام و دين از آسمان مشيّت و قضاء الهى به وسيله سفير كبير عالم غيب و امين وحى حقائق بى ريب در نشأهء قلب پاك پيغمبر ( ص ) نازل و بيشتر آنها در همان زمان از آن صقع شامخ به عالم شهود و مرحلهء ابلاغ وارد گرديد و از آن پس نوبهء آن رسيد كه جزئيات و فروع آنها كه مورد توجه و محل نياز و ابتلاء مىگردد استخراج و استنباط شود پس براى فقه دورهاى ديگر ( كه اگر چه بحسب تحقّق و تأصّل و هم بحسب زمان و به اعتبارى بحسب شرف نيز بر دورهء سابق متفرع و از آن متاخّر مىباشد ليكن بحسب بحث تاريخى و تحقّق معنى فقه اصطلاحى و تدوين اين كتاب ، تحقق و تأصّل و تقدّم ، خاص آنست ؟ پديد آمد و آن اصول ثابت و بذور نابت در اين دوره رو به بالش و نموّ نهاد و شاخ و برگ آنها افزايش يافت و بار آنها در همه اصقاع عالم و در تمام شئون حيات ، مورد استفاده گرديد و سايه آنها بر شرق و غرب و شمال و جنوب جهان منبسط شد .
در دوره صدور ، مدرك اوليه استنباط براى دوره هاى بعد ، كه از زمان رحلت آغاز يافته و به انقراض بشر و انقضاء عالم ، فرجام و اختتام مىيابد ، تهيه گرديد و در حقيقت آغاز تحوّل فقه پس از صدور آن مدارك به تحقّق پيوسته و ادوار تفقه از انقضاء آن دوره به ميان آمده است .
دورهء تفريع و استنباط بطور كلَّى در اين اوراق به چهار عهد و هر عهدى ( اگر به اعتبارى ، شايان تقسيم باشد ) به اعصارى تقسيم مىگردد .
ادوار فقه ( فارسي ) — صفحة 382
مساهمون: محمود الشهابي الخراساني
ص٣٨٢