عن نفى وروده ؛ كما ذكره البدر الزركشي ، وقد يريد به من صنف في الموضوعات والضعفاء كالعقيلي نفي وروده كما سيأتي الإشارة إليه .
والمجد - رحمه اللَّه تعالى - قد استعمل هذا اللفظ في المعنيين ولم يفرِّق ، وقد بيَّنّا ذلك في كل حديث ما يليق به من صحة وحسن وضعف ، فللَّه الحمد على ذلك . « 1 »
سوم . فيروزآبادى در احكامى كه دربارهء اين أحاديث صادر كرده ، مستند وأدله ونيز مبناى خود را تبيين نكرده است . روشن است كه برخى از اين احكام با مسلّمات عقايد شيعه ناسازگار است وشواهد تاريخي وحديثي ، خلاف آن ثابت مىكند . چنان كه ممكن است أهل سنت نيز دربارهء برخى از موارد چنين ادعايى داشته باشند .
چهارم . شناسايى أحاديث ضعيف وجعلى وپالايش أحاديث ، يكى از فعاليتهاى چشمگير محدثان در طول تاريخ بوده است . آنان اين پالايش را گاه در مرحلهء تدوين وتأليف كتاب ، گاه با نگارش كتابهايى در معرفى ضعفا وگاه با گردآورى أحاديث ضعيف وموضوع در آثار مستقل انجام مىدادهاند .
نوشتهء فيروزآبادى از دستهء سوم است . محدثان أهل سنت در شناسايى أحاديث جعلى وگردآورى آنها از قرن پنجم دست به تأليف زدهاند .
بر پايهء گزارش على حسن حلبى در كتاب موسوعة الأحاديث والآثار الضعيفة والموضوعة تاكنون 78 اثر در اين زمينه تأليف شده است ، كه نوشته فيروزآبادى رتبهء 24 را دارد .
البتة مورد أول ودوم را كه حلبى معرفى كرده ، در عداد اين گونه آثار قرار نمىگيرد ؛ زيرا نويسندگان به قصد گردآورى أحاديث ضعيف ، كتاب را تأليف نكردهاند ، بلكه ديگران اين كتابها را متهم به جعل
و
هامش
( 1 ) . التنكيت والإفادة ، ص 17 .