تحفة العراقين
( شعر - فارسى )
خاقانى ، بديل بن على ، 520 - 595 ق
تحفة العراقين به وزن مثنوى ساخته شده ، و چنان كهاز خود كتاب و قرائن خارجى بدست مى آيد به سال 551 انشاء گرديده و مسلّماً خاقانى در سفرى كه از راه همدان به حجاز رفته در موصل به سرودن آن پرداخته و خود گويد چهل روز نظم آن طول كشيده و آن را به شش مقاله ( هريك به نامى ) بدين تفصيل مرتب نموده : 1 - عرائس الفكر و مجالس الذكر . 2 - معراج العقول و منهاج الفحول . 3 - سبحة الاوتاد ، در وصف بلاد عراق و همدان و بغداد و وصف مردمان بزرگ و دانشمند اين شهرها . 4 - شوارد الاوراد و خزانة الاوتاد ، در شرح كوفه و مكه معظمه و غير اينها . 5 - هدية المهتدى الى الهادى دروصف مدينه طيبه و نعت حضرت رسول ص ع 6 - ( بدون نام است ) درمدح شام و موصل و مدح جمال الدين وزير و دراين مقاله نيز به مدح جمعى از دانشمندان پرداخته و از خاندان خويش اطلاعاتى سودمند بدست مىدهد و در ابتداء هريك ازمقالات مقاله اى در وصف آفتاب انشا نموده و روح تصوف خود را هم در تمام اين مقالات جا داده ولى چنان كه اميد بلكه گمان داشته به سنائى و شايد چند مرحله پائين تر هم نرسيده است . خاقانى در مقدمه اين تحفه ديباچه اى به نثر با كمال قدرت ادبى انشاء نموده و ابيات تحفه در حدود ( 3271 ) شعر مى باشد و به سال 1855 م در هندوستان چاپ شده است .
[ نسخه هاى خطى فارسى ، منزوى 4 / 2714 ؛ الذريعة 3 / 453 ؛ مجلس 8 / 269 و 8 / 273 ؛ ملى تهران 1 / 132 ؛ فهرست سپهسالار 2 / 467 - 469 و 3 / 372 ؛ دانشگاه تهران 9 / 1207 ؛ الهيات مشهد 1 / 35 و 1 / 503 ؛ كتابخانه ملك 2 / 112 ؛ مشار 1 / 369 ؛ كتابخانه جامع گوهرشاد 1 / 193 ؛ فهرست آستان قدس 7 / 401 و 9 / 97 ]
2344 ) نسخه شماره : 1 / 649 - 119 / 4
آغاز : بسمله خير ما اعتصم المرء بحباله كلمته العجز و التحير لقصور باله عن معرفة الله . . . اما بعد اين تحفه تذكر است بلكهتبصره عقلاء وقت را اين مجنون الهى كه در بيمارستان گيتى محبوس آفرينش است . . .
مائيم نظارگان غمناك * زين حقه سبز ومهره خاك
انجام :
نور الانوار بر سرش باد * رب الارباب ياورش باد
اين دعوت را بگاه تهليل * آمين آمين كناد جبرئيل
نسخ و نستعليق ، محمود ، 1254 ، بيجار . حسب الامر عباسقلى خان ، عناوين ونشانيها شنگرف ، بدون جلد ، 104 برگ ، 18 - 19 سطر ، 13 * 5 / 20 سم