فرستاده است همانطور كه در قرآن مجيد مىگويد
« وَ إِنَّكَ لَتَهْدِي إِلى صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ . صِراطِ اللَّهِ الَّذِي لَهُ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ »
( و تو به صراط مستقيم خداوندى كه آسمان و زمين آفريدهء او در حكم اوست ، راه مىنمايى ) « 1 » و انحراف از آن موجب سقوط و خروج از فطرت و سرازير شدن در جهنمى است كه دربارهء او گفته شده است
« هَلِ امْتَلَأْتِ وَ تَقُولُ هَلْ مِنْ مَزِيدٍ »
( آيا پر شدى ؟ و در پاسخ گويد آيا باز هم هست ) . « 2 » و اين صراط ( همانطور كه در اخبار و احاديث آمده است ) باريكتر از مو و تيزتر از شمشير است زيرا كمال انسان ، در سلوك راه حق و حقيقت منوط به استكمال دو قوهء نظرى بسيار دقيق و رقيق كه در معالم و معارف الهيه از مو باريكترند و اما از نظر قوهء عملى ، بر حسب انتخاب حد متوسط بين طرفين تضاد در اعمال قوهء شهويه و قوهء غضبيه و قوهء فكريه جهت تحصيل ملكهء عدالت كه كمال حكمت عملى است از شمشير تيزتر .
پس براى صراط مستقيم دو وجهه و به عبارت ديگر دو جانب و يا دو طرف است كه يكى از مو باريكتر و ديگرى از شمشير تيزتر است و انحراف از وجههء اول موجب هلاكت ( و نابودى ناشى از گمراهى در وادى جهل و ضلالت ) است همانطور كه خداى متعال در آيهء شريفهء
« إِنَّ الَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ عَنِ الصِّراطِ لَناكِبُونَ »
( كسانى كه به آخرت ايمان ندارند از صراط مىلغزند ) « 3 » بيان مىفرمايد و وقوف و درنگ نمودن بر جانب ديگر ( و ماندن در يكى از منازل عقل عملى ) موجب جدايى و انقطاع از قافلهء سير و سلوك الى قله است ، همانطور كه در آيهء شريفهء
« يُسْحَبُونَ فِي الْحَمِيمِ »
« 4 » و در آيهء كريمهء
« وَ لا تَرْكَنُوا إِلَى الَّذِينَ ظَلَمُوا فَتَمَسَّكُمُ النَّارُ »
( و به ظالمان نگراييد و گرنه آتش دوزخ به شما خواهد رسيد ) « 5 » و در آيهء
« اثَّاقَلْتُمْ إِلَى الْأَرْضِ أَ رَضِيتُمْ بِالْحَياةِ الدُّنْيا مِنَ الْآخِرَةِ »
( گرانجانى كرديد و در جاى خود مانديد آيا از آخرت به حيات دنيوى خشنوديد ) « 6 » و در آيهء شريفهء
« أَنَّ هذا صِراطِي مُسْتَقِيماً فَاتَّبِعُوهُ »
( اين صراط مستقيم من است ، در آن بپوييد ) « 7 » به عنوان نقل از قول پيامبر اكرم ( ص ) بدين مطلب اشاره شده است ؛ و معناى آيهء اخير اين است كه اى پيروان من بر صراط آخرت به طور مستقيم و بدون ميل و انحراف از آن عبور كنيد و در حديث از قول پيامبر اكرم ( ص ) نقل شده است كه او مىگويد « يمرّ المؤمن على الصراط كالبرق » مؤمن بر روى صراط به سرعت نور عبور مىكند .
صفات -
معمولا كلمهء صفات در مباحث كلامى و فلسفى اطلاق به صفات خداوند مىشود يكى از مباحث دشوار بررسى صفات خداوند است . مانند عالميت ، قدرت ، اراده ، رزاقيت و غيره بر اين اساس كه آيا صفات خداوند و مثلا علم درباره خداوند به همان معنى است كه در انسان است يعنى عبارت از صور حاصله نزد عقل است و يا صور حاضره و يا
هامش
( 1 ) شورى / 52 - 53 .
( 2 ) ق / 30 .
( 3 ) مؤمنون / 75 .
( 4 ) غافر / 73 .
( 5 ) هود / 113 .
( 6 ) توبه / 39 .
( 7 ) انعام / 153 .