آن بر مركب صحيح نيست . نماز صبح اصل است و حكم آن عدم صحت اداى آن بر مركب است و علت ، واجب بودن آن است . فرع نماز وتر و حكم آن صحت اداى آن بر مركب است و علت نافله بودن آن است اين دو حكم و علت در اصل و فرع متناقض هستند .
قياس علت :
قياسى است كه حمل فرع بر اصل به سبب علتى است كه حكم به آن از نظر شرع تعلق گرفته است ، مانند قياس نبيذ بر خمر در خاصيت مستكنندگى ، كه اگر بهطور مطلق اسم برده شود ، مراد از آن همين علت است . برخى از اصوليان آن را قياس معنى ناميدهاند .
قياس غلبة الاشباه :
آن است كه فرع در بين دو اصل قرار گيرد اگر يكى از دو صورت قوىتر از مشابهتش به ديگرى باشد ، به قوىتر ملحق مىشود ، از اقسام شبه است .
قياس فى معنى الاصل :
همان قياس جلى است . قياسى است كه فرع مشابه اصل است و تفاوت چندانى با همديگر ندارند يا اگر تفاوتى داشته باشند ، چندان مؤثر نيست . مانند قياس زن بر مرد در انجام تكاليف شرعى .
قياس قطعى :
قياسى كه علت در آن قطعى است و عليت وصف در اصل قطعى باشد و نيز وجود اين وصف در فرع قطعى باشد ، مثل قياس اولى و قياس جلى .
قياس مخيّل :
آن است كه مسكوتعنه به منطوق به سبب مصلحت كليى كه شرع مصلحت بودن جنس آن را تأييد كرده است ، ملحق شود . برخى از اصوليان اين قياس را مناسب ناميدهاند .
قياس مرسل :
وصفى كه تناسبى با مقاصد شريعت ندارد و دليلى بر اعتبار صحت بناى احكام بر آن و يا فساد بناى احكام بر آن نيست . مرسل ، استصلاح ، استدلال و مصالح مرسله هم ناميده مىشود .
مرسل وصفى است كه از طريق نص و اجماع و از راه ترتب حكم ، بر اعتبار و يا ابطال آن در اثبات حكم دليلى نباشد .
قياس مركب :
قياسى است كه حكم آن مورد اتفاق مجتهدان است چه به وسيلهى دو علت مختلف ثابت شده باشد يا با علتى كه ديگرى وجود آن را