كامل مىشود . پس لفظى كه شامل همهى اين افراد باشد ، در تقدير گرفته مىشود . همانگونه كه در حديث « رفع عن أمتى الخطأ و النسيان و ما استكرهوا عليه » در تقدير گرفته شده است . آنچه كه صدق خبر بر آن متوقف است ، در تقدير گرفته مىشود لفظ حكم است و اين لفظ مزيد مقدّر داراى عموم و شمول است ؛ چون شامل رفع حكم اخروى كه مؤاخذه بر خطا ، نسيان و اكراه به وسيله مجازات در آخرت است ، مىشود . اصوليان دربارهى اين عموم اختلاف دارند ، برخى براى مقتضى عموم قائلند و برخى قائل نيستند .
عموم نفى مساوات در بين دو چيز :
آن است كه شارع مساوات در بين دو چيز را نفى كند كه مقتضى عموم در نفى مساوات در همهى جهات است .
عنوان :
لفظى كه بر معنا دلالت كند ، مانند عنوان كتاب ، يعنى لفظى كه بر محتوياتش دلالت كند .
عهده :
استحقاق حقوقى كه به وسيلهى عقد لازم مىشود .
عهد خارجى :
اسمى كه قبل از آن اسم ديگرى ذكر شود ، مانند كلمهى رسول در آيهى 16 - 15 سورهى مزمل .
عهد ذهنى :
قبل از آن چيزى ذكر نشده است و براى مخاطب معلوم است ، مانند كلمهى يوم در آيهى 3 سورهى مائده .
عوارض اهليت :
امورى كه در تغيير احكام مؤثرند . از احكامى كه متعلق به اهليت وجوب يا اهليت او از ثبوت و تحقيق هستند ، منع مىكنند . اوصاف و احوالى كه بر انسان عارض مىشوند و موجب نقصان عقل يا فقدان آن پس از كمال مىشوند يا اوصافى هستند كه بر انسان عارض مىشوند و همهى اهليت يا بعضى از آن را سلب مىكنند .
عوارض آسمانى :
عوارضى كه شخص در ايجاد آنها اختيار ندارد و كسبى نيستند . عوارضى كه بهطور جبرى بر انسان عارض مىشوند و او نمىتواند آنها را از خود دفع كند .
نسبت دادن آنها به آسمان براى آن است كه خارج از قدرت انساناند و آنها يازده مورد مىباشند : جنون ، صغر ، سفه ، نسيان ، خواب ، اغماء ، بردگى ، بيمارى ، حيض ، نفاس و مرگ .