فرهنگ نامه اصول فقه ( فارسى ) — صفحة 82

مساهمون: مركز اطلاعات و مدارك اسلامى

ص٨٢

فاضل لنكرانى ، محمد ، سيرى كامل در اصول فقه ، ج 4 ، ص 417 .

اجزا در تبدل قطع

اكتفا به عمل طبق قطع ، بعد از قطع به عدم صحت قطع سابق اجزا در تبدل قطع ، به معناى كفايت انجام تكليف قطعى ، از انجام دوباره آن است - در صورت كشف خلاف قطع قبلى از طريق قطع بعدى - ؛ به اين بيان كه هرگاه مكلف بعد از قطع به تكليفى ، آن را انجام دهد و سپس قطع پيدا كند كه عمل انجام شده ، تكليف او نبوده است ، اين بحث مطرح مىشود كه آيا عمل سابق ، از انجام دوباره آن طبق قطع لاحق كفايت مىنمايد يا خير . اصوليون نسبت به عدم اجزا در اين مورد اتفاق دارند ، زيرا قطع ، واقع را تغيير نمىدهد و آن عمل انجام شده ، مأمور به واقعى نبوده است . البته مكلف براى ترك مأمور به واقعى ، به خاطر عمل به قطع سابق ، مؤاخذه نمىگردد ، زيرا قطع حجت است . موارد زير را اصوليون از حكم عدم اجزا ، خارج نموده‌اند : 1 . در جايى كه دليل خاص بر حصول تمام يا قسمتى از مصلحت واقع ، براى جاهل به حكم وجود داشته باشد . البته بايد توجه داشت كه تدارك مأمور به واقعى در مورد كسى كه بعضى از مصلحت را تحصيل نموده است ، ممكن نيست ، مانند اينكه مكلف به وجوب نماز تمام بر مسافر قطع دارد ، اما بعد از به جا آوردن نماز كامل ، يقين پيدا مىكند كه وظيفه مسافر ، نماز شكسته است ، يا بعد از قطع به لزوم اخفات ، يقين پيدا مىكند كه وظيفه وى نماز به جهر است . در اين موارد ، نماز اول مجزى است ، زيرا دليل خاص ، بر عدم اعاده آن دلالت دارد . 2 . در جايى كه قطع در موضوع حكم ، اخذ شده باشد ، مانند : باب طهارت و نجاست ؛ براى مثال ، در نماز ، علم به طهارت ، چه ظاهرى و چه واقعى ، شرط است ؛ بنابراين ، اگر مكلف به طهارت لباس خود قطع داشته باشد و بعد از اقامه نماز ، به نجاست آن علم پيدا كند ، لازم نيست نماز خود را اعاده نمايد ، زيرا شرط در نماز ، طهارت قطعى است ، اعم از ظاهرى يا واقعى . 3 . امور پنج‌گانه مندرج در حديث « لا تعاد » . مكارم شيرازى ، ناصر ، انوار الاصول ، ج 1 ، ص 346 . آخوند خراسانى ، محمد كاظم بن حسين ، كفاية الاصول ، ج 1 ، ص 112 . فاضل لنكرانى ، محمد ، ايضاح الكفاية ، ج 2 ، ص 157 . مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 1 ، ص 245 .

اجزاى اتيان مأمور به اضطرارى

ر . ك : اجزاى مأمور به امر اضطرارى .

اجزاى اتيان مأمور به ظاهرى

ر . ك : اجزاى مأمور به امر ظاهرى .

اجزاى امتثال امر اضطرارى