صدر ، محمد باقر ، بحوث فى علم الاصول ، ج 2 ، ص 175 .
صدر ، محمد باقر ، دروس فى علم الاصول ، ج 2 ، ص ( 259 - 258 ) .
شهابى ، محمود ، تقريرات اصول ، جزء 2 ، ص 61 .
حكيم ، محمد سعيد ، المحكم فى اصول الفقه ، ج 2 ، ص 233 .
محقق داماد ، مصطفى ، مباحثى از اصول فقه ، ج 2 ، ص 119 .
طباطبايى قمى ، تقى ، آراؤنا فى اصول الفقه ، ج 1 ، ص 128 .
شيرازى ، محمد ، الوصول الى كفاية الاصول ، ج 2 ، ص 7 .
اصفهانى ، محمد حسين ، نهاية الدراية فى شرح الكفاية ، ج 1 ، ص 159 .
اصفهانى ، محمد حسين ، بحوث فى الاصول ، ص 133 .
فاضل تونى ، عبد الله بن محمد ، الوافية فى اصول الفقه ، ص 219 .
آخوند خراسانى ، محمد كاظم بن حسين ، كفاية الاصول ، ص 14 .
جزايرى ، محمد جعفر ، منتهى الدراية فى توضيح الكفاية ، ج 2 ، ص 201 .
نائينى ، محمد حسين ، فوائد الاصول ، ج 1 ، ص 261 .
ميرزاى قمى ، ابو القاسم بن محمد حسن ، قوانين الاصول ، ج 1 ، ص 101 .
مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 1 ، ص 245 .
عراقى ، ضياء الدين ، مقالات الاصول ، ج 1 ، ص 289 .
عراقى ، ضياء الدين ، نهاية الافكار ، ج 1 ، ص 258 .
فاضل لنكرانى ، محمد ، كفاية الاصول ، ج 2 ، ص 165 و ( 322 - 321 ) .
فاضل لنكرانى ، محمد ، سيرى كامل در اصول فقه ، ج 4 ، ص ( 480 - 433 ) .
سبزوارى ، عبد الاعلى ، تهذيب الاصول ، ج 1 ، ص 203 .
نائينى ، محمد حسين ، اجود التقريرات ، ج 1 ، ص 212 .
انصارى ، مرتضى بن محمد امين ، مطارح الانظار ، ص 37 .
مقدمه وجوب
مقدمه دخيل در وجوب ذى المقدمه مقدمه وجوب ، مقدمهاى است كه وجوب ذى المقدمه به آن بستگى دارد ؛ يعنى تا مقدمه موجود نگردد ، ذى المقدمه اتصاف به وجوب پيدا نمىكند ؛ بر خلاف مقدمه وجود كه اتصاف ذى المقدمه به وجوب ، به آن بستگى ندارد ، ولى وجود ذى المقدمه در خارج برآن متوقف است ؛ براى مثال ، استطاعت نسبت به حج ، مقدمه و شرط وجوب محسوب مىگردد و تا مكلف تمكن مالى خاص ( استطاعت ) پيدا نكند حج بر او واجب نمىگردد . همچنين ، عقل ، قدرت و بلوغ كه شرايط عامه تكليف مىباشد ، نسبت به همه واجبات ، مقدمه وجوب محسوب مىگردد و تكليف وجوبى متوجه شخص غير عاقل ، غير قادر و غير بالغ نمىگردد .
اصوليون ، مقدمه وجوب را از بحث ملازمه بين مقدمه و ذى المقدمه از جهت حكم شرعى خارج مىدانند ، زيرا پيش از اين كه مقدمه وجوب تحقق پيدا كند ، ذى المقدمه وجوبى ندارد تا بحث شود كه آيا حكم وجوب ذى المقدمه به مقدمات سرايت مىكند يا نه ، و پس از تحقق مقدمه وجوب ، ذى المقدمه واجب مىگردد و سخن گفتن از سرايت وجوب از واجب به مقدمات ، تحصيل حاصل است .
نكته :
واجب را نسبت به مقدمات وجوب ، واجب مشروط گويند .
درباره واجب مشروط دو ديدگاه وجود دارد :
1 . ديدگاه مشهور ، كه اصل وجوب را به حصول مقدمات وجوب مشروط دانسته و معتقد است تا زمانى كه اين مقدمات و شروط ، حاصل نشود ، وجوب و تكليفى در كار نيست ؛
2 . ديدگاه مرحوم « شيخ انصارى » ، كه اصل وجوب را مشروط نمىداند ، بلكه آن را مطلق شمرده و اين شرايط را ، شرايط واجب دانسته و آنها را دو قسم مىكند :
أ ) شرايطى كه مفروض الحصول و التحقق مىباشد ؛ يعنى اگر خودبهخود حاصل شد ، انجام ذى المقدمه واجب مىگردد ، مانند : فرارسيدن وقت نسبت به نماز .
ب ) شرايطى كه بر مكلف لازم است آنها را تحصيل كند ، مانند : وضو نسبت به نماز ، يا پيمودن راه نسبت به حج .
مكارم شيرازى ، ناصر ، انوار الاصول ، ج 1 ، ص 358 .
صدر ، محمد باقر ، بحوث فى علم الاصول ، ج 2 ، ص ( 177 - 175 ) .
صدر ، محمد باقر ، دروس فى علم الاصول ، ج 2 ، ص 236 .
سجادى ، جعفر ، فرهنگ معارف اسلامى ، ج 4 ، ص 339 .
مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 1 ، ص 254 .
عراقى ، ضياء الدين ، نهاية الافكار ، ج 1 ، ص 292 .
شهابى ، محمود ، تقريرات اصول ، جزء 2 ، ص 66 .
مشكينى ، على ، اصطلاحات الاصول ، ص 257 .
حكيم ، محمد سعيد ، المحكم فى اصول الفقه ، ج 2 ، ص 119 .
طباطبايى ، قمى ، تقى ، آراؤنا فى اصول الفقه ، ج 1 ، ص 132 .
ميرزاى قمى ، ابو القاسم بن محمد حسن ، قوانين الاصول ، ج 1 ، ص 100 .
فاضل لنكرانى ، محمد ، سيرى كامل در اصول فقه ، ج 4 ، ص ( 544 - 542 ) .
فاضل لنكرانى ، محمد ، كفاية الاصول ، ج 2 ، ص 184 .
مقدمه وجود
مقدمه دخيل در تحقق و امتثال ذى المقدمه مقدمه وجود ، مقدمهاى است كه وجود ذى المقدمه و امتثال آن در خارج ، به آن بستگى دارد ، مانند : پيمودن مسافت براى حج ، كه وجود حج نه وجوب آن بر پيمودن مسافت و حضور در حرم متوقف است ، و يا مانند وضو براى نماز ، كه وجود نماز بر وجود آن توقف دارد .
بحث مقدمه واجب ، در مقدمه وجود جريان دارد ؛ به خلاف مقدمه وجوب كه از آن خارج است .
نكته :
مهمترين تفاوت ميان مقدمه وجوب و مقدمه وجود در اين است كه فراهم ساختن مقدمات وجوب ، بر مكلف لازم نيست ،