بيشتر از ضرر مربوط به خود شخص باشد ، زيرا قاعده لا ضرر در مقام امتنان وارد شده است ، مگر اينكه گفته شود قاعده لا ضرر در مقام منتگذارى بر شخص و فرد نبوده ، بلكه در مقام منتگذارى بر نوع مردم مىباشد ، كه در اين صورت ، بايد اقل و اكثر را ملاحظه نمايد و اگر ضررى كه متوجه خود او است كمتر باشد ، بايد آن را متحمل شود ، و گرنه تحمل آن لازم نيست . « 1 »
آخوند خراسانى ، محمد كاظم بن حسين ، كفاية الاصول ، ص ( 435 - 434 ) .
جزايرى ، محمد جعفر ، منتهى الدراية فى توضيح الكفاية ، ج 6 ، ص 643 .
تعارض ظاهر دو آيه
ر . ك : تعارض آيه و آيه
تعارض ظاهر كتاب و اجماع منقول
تنافى ميان مدلول ظاهر كتاب و اجماع منقول تعارض ظاهر كتاب و اجماع منقول ، به معناى تنافى ميان مدلول آن دو با يكديگر است . در تعارض ظاهر كتاب با اجماع منقول ، ترجيح با ظاهر كتاب است ، زيرا كتاب ، قطعى الصدور و اجماع منقول ، ظنى الصدور است . « 1 * »
نكته :
بحث تعارض ظاهر كتاب با اجماع منقول در صورتى مطرح مىگردد كه اجماع منقول را حجت بدانيم ، اما بنا بر عدم حجيت آن ، چنين بحثى مورد ندارد .
بروجردى ، محمد ، مبانى حقوق اسلامى ( مختلف الاصول ) ، ص 245 .
فاضل تونى ، عبد اللّه بن محمد ، الوافية فى اصول الفقه ، ص 322 .
تعارض ظاهر كتاب و خبر واحد
تنافى ميان مدلول ظاهر كتاب و خبر واحد تعارض ظاهر كتاب و خبر واحد ، از اقسام تعارض ادله و به معناى تنافى ميان مدلول ظاهر كتاب و خبر واحد مىباشد . در تعارض ظاهر كتاب و خبر واحد ، ترجيح با ظاهر كتاب است ، زيرا كتاب ، قطعى الصدور و خبر ، ظنى الصدور است .
نكته :
مشهور اصولىها معتقدند در صورت امكان ، بايد ميان ظاهر كتاب و خبر واحد ، جمع كرد ، و اگر جمع بين آنها ممكن نباشد ، ظاهر كتاب بر خبر واحد مقدم است .
رشاد ، محمد ، اصول فقه ، ص 300 .
فاضل تونى ، عبد اللّه بن محمد ، الوافية فى اصول الفقه ، ص 322 .
بروجردى ، محمد ، مبانى حقوق اسلامى ( مختلف الاصول ) ، ص ( 245 - 244 ) .
تعارض ظاهر و اظهر
تنافى مدلول دليل ظاهر با دليل اظهر تعارض ظاهر و اظهر ، از اقسام تعارض ادله لفظى است و به تنافى ميان مدلول دو دليلى گفته مىشود كه يكى ظاهر و ديگرى اظهر است ، مانند : تعارض دليل « لا تشرب العصير » با « لا بأس بشرب العصير » كه ظهور عدم بأس ( لا بأس ) در جواز ، از ظهور نهى ( لا تشرب ) در حرمت اقوا است .
تعارض ظاهر و اظهر ، از اقسام تعارض مستقر شمرده نمىشود ، بلكه از نوع تعارض بدوى غير مستقر است ؛ يعنى جمع دلالى ميان دو دليل متنافى ، ممكن است ، به اين صورت كه ظاهر بر اظهر حمل مىشود .
مشكينى ، على ، تحرير المعالم ، ص ( 223 - 222 ) .
جزايرى ، محمد جعفر ، منتهى الدراية فى توضيح الكفاية ، ج 8 ، ص 236 .
فاضل لنكرانى ، محمد ، كفاية الاصول ، ج 6 ، ص 150 .
سبحانى تبريزى ، جعفر ، المحصول فى علم الاصول ، ج 4 ، ص 443 .
تعارض ظاهر و ظاهر
تنافى مدلول دو دليل يكسان در ظهور تعارض ظاهر و ظاهر ، از اقسام تعارض ادله لفظى و به معناى تنافى ميان مدلول دو دليل نقلى است كه هر دو ظهور داشته و هيچكدام اظهر از ديگرى نيست ، مانند : تعارض ظاهر دو روايت كه يكى از آن دو مىگويد : « نماز جمعه واجب است » و ديگرى مىگويد : نماز جمعه واجب نيست » .
در تعارض دو ظاهر ، براساس قواعد باب تعارض عمل مىگردد .
محمدى ، على ، شرح اصول فقه ، ج 3 ، ص ( 455 - 453 ) .
تعارض ظاهر و نص
ر . ك : تعارض نص و ظاهر
تعارض ظاهرى
ر . ك : تعارض بدوى
تعارض ظاهرين
ر . ك : تعارض ظاهر و ظاهر
تعارض عام اصولى و اطلاق بدلى
ر . ك : تعارض عام و اطلاق بدلى
تعارض عام و اطلاق بدلى
تنافى مدلول دليل عام با اطلاق بدلى تعارض عام و اطلاق بدلى ، از اقسام تعارض عموم و اطلاق و به معناى تنافى ميان مدلول دليل عام و مدلول دليلى است كه اطلاق بدلى دارد ؛ به بيان ديگر ، در تعارض عام و اطلاق بدلى ، امر داير است بين تخصيص عام و تقييد اطلاق بدلى ، مانند :
هامش
( 1 ) . فاضل لنكرانى ، محمد ، كفاية الاصول ، ج 5 ، ص ( 198 - 195 ) .
( 1 * ) . رشاد ، محمد ، اصول فقه ، ص 300 .