تصور و تصديق منفعت آن » .
براى تحقق يا ترك هر فعلى نياز به مقدماتى است كه اجمالا عبارتاند از :
الف : تصور فعل يا ترك ؛ ب : ميل و رغبت ؛ ج : تصديق ؛ د : عزم ؛ شوق مؤكد يا اراده و بعد از اين مقدمات معلول كه حركت به سوى مطلوب باشد ، خواهد آمد ، برخى مقدمات مذكور را به شرح زير بيان مىكنند :
الف : تصور فعل يا ترك چيزى .
ب : تصديق و باور به نيكو يا زشت بودن آن .
ج : اراده يا شوق مؤكد .
د : طلب يا اختيار .
سپس مىگويد : نظر به اينكه تصور و تصديق و اراده همگى غير اختيارىاند پس مىبايد گفت : آنچه در حركت عضلات مؤثر است نفس است و الا شبههء فخر رازى وارد مىشود كه مىگويد : عقاب جايز نيست ، زيرا فعل معلول ارادهاى است كه غير اختيارى است ، مضافا به اينكه اگر اراده را علت فعل و حركت بدانيم ، نتيجهاش جبرى شدن است .
پس حق اين است كه نفس بذاته مؤثر در حركات عضلات جهت انجام دادن كار است . « فهو الامر بين الامرين » در نتيجه ثواب و عقاب به جهت مؤثريت نفس كه امر اختيارى است صحيح خواهد بود .
در حقوق مراحل مختلف و فعل انفعالات دماغى را مىتوان به شرح زير بررسى كرد :
1 - مرحله ظهور يا تصور : در اين مرحله ابتدا تصوير خانه و فروش آن در ذهن نقش مىبندد .
2 - مرحله سنجش : در اين مرحله پس از ورود صورت خانه و فروش آن ، شخص آن را مىسنجد ، و سود و زيان آن را مورد بررسى قرار مىدهد .
3 - مرحله تصميم : پس از سنجش و بررسى سود و زيان ، هرگاه فروش آن را
واژه شناسى اصطلاحات اصول فقه ( فارسى ) — صفحة 19
مساهمون: احمد قلى زاده
ص١٩