و بدين گونه خدا آسمان را برافراشت و آن را بلند آفريد ، و براى جرمها و گازها و پرتوهاى آن قوانينى مقرر فرمود كه به اندازه ستبرى يك مو از آنها منحرف نمىشوند ، و شايد معنى تسويه ( فسوّيها ) همين بوده باشد .
[ 29 ] فراهم آوردن نظام طبيعت براى زندگى نيز به سهم خودگواهى بر دامنه قدرت و حكمتى در آفرينش است ، پس اختلاف و در پى يكديگر آمدن شب و روز ، و به دنبال آن تاريكى و روشنى ، و آرامش و حركت ، ما را به ژرفاى حكمتى كه در پس آفرينش نهفته است آگاه مىسازد .
وَ أَغْطَشَ لَيْلَها وَ أَخْرَجَ ضُحاها
- و شب آن را تاريك كرد و روز آن را بيرون آورد . » گفتهاند كه : غطش به معنى تاريكى است ، و ضحى هنگام پراكنده شدن نور خورشيد ، و خداوند تواناى حكيم تدبير كار زمين و آسمان را بدين گونه قرار داد تا فرصتى براى زندگى بر روى زمين فراهم آيد كه نظير آن را بر روى سيارات نزديك به آن مشاهده نمىكنيم . آيا همه اينها بدون هدف بوده است ؟
[ 30 ] و پس از آفرينش آسمان و زمين كار گسترش زمين و آماده كردن آن براى زندگى انسان صورت اتمام پذيرفت .
وَ الْأَرْضَ بَعْدَ ذلِكَ دَحاها
- و زمين را پس از آن گسترد . » گفتهاند : اين آيه اشاره است به عواملى طبيعى كه پس از آن پياپى بر زمين تأثير كرد و آن را براى زندگى انسان و ديگر موجودات زنده آماده ساخت ، و سپس بارانهاى فراوان بر آن باريدن گرفت و سيلها به راه افتاد ، و در نتيجه اين حوادث بعضى از نواحى آن خشك و بعضى ديگر پر آب شد .
/ 301 [ 31 ] سپس خدا زمين را با فراهم آوردن موادى كه به كشاورزى آن مدد مىرساند ، و با قرار دادن آب در مخازن زمين يا روان كردن آن در نهرها در سراسر سال ، آماده براى كشاورزى ساخت .
أَخْرَجَ مِنْها ماءَها وَ مَرْعاها
- و از آن آب و چراگاههاى آن را بيرون آورد . »