اراضى صلح
زمينهايى كه صاحبانشان مسلمان نشدهاند ولى ميان آنان و مسلمانان جنگى هم نشده و كار با مسالمت و صلح پايان پذيرفته ، زمينهاى صلح است . اينگونه زمينها ملك صاحبان آنست ، ولى حاكم اسلامى اگر صلاح بداند مىتواند از آنها ماليات بر توليد و يا ماليات نسبت به افراد ، و يا هر دو نوع ماليات را بگيرد ، و در اصل اين مسأله و احكام آن رواياتى از ائمه عليهم السلام رسيده است . « 1 »
البته اگر مصالحه بر زمين واقع شده ، حكم بر مدار همان مصالحه است ؛ چنانچه وجه المصالحه زمين مربوط به امت اسلامى است احكام اراضى خراجيه بر آن مترتب مىشود ، و اگر مصالحه بر اين است كه زمينهاى گرفته شده ملك دولت باشد ، احكام انفال بر آن حمل مىگردد .
ولى طبق آنچه از تاريخ و روايات بدست مىآيد ، اراضى صلح متعلق به صاحبان آنست و مسلمانان و حكومت اسلامى جز جزيه حق ديگرى نداشتهاند .
اراضى فيئ
قسم ديگرى از زمين كه بدون جنگ بدست مسلمين افتاده باشد در قرآن كريم « فيئ » ناميده شده و به همين جهت در فقه هم به همين نام ذكر مىشود :
« ما افاء الله على رسوله من اهل القرى فللّه و للّرسول و لذى القربى و اليتامى و المساكين و ابن السبيل »
« 2 » ( آنچه خدا از اهل شهرها به پيامبرش عطا فرمود براى خدا و پيامبر و خويشان پيامبراهل بيتو يتيمان و مساكين و واماندگان در راه است ) .
هامش
( 1 ) - كتاب جهاد وسائلروايات باب 72 - 71
( 2 ) - سورهى حشر آيهى 7