شرح
غلام في لحاف مجرّدين ضرب الرّجل وادِّب الغلام وإن كان ثقب وكان محصناً رجم . « 1 »
فقه الحديث : امام صادق عليه السلام فرمود : در كتاب على عليه السلام نوشته شده است : اگر مردى را با غلامى زير يك لحاف برهنه بگيرند ، مرد را زده و غلام را ادب مىكنند ؛ و اگر دخول كرده و محصن باشد ، سنگسار مىشود .
مفهوم روايت دلالت دارد كه اگر شخص محصن نبود ، رجمى هم نيست .
كيفيّت جمع بين روايات
رواياتى كه تاكنون بيان شد ، در حقيقت به دو طايفه برمىگردد : 1 - رواياتى كه بر قتل و سنگسار به طور مطلق دلالت دارد . 2 - رواياتى كه قتل و رجم را به صورت تفصيل پياده مىكند ؛ يعنى در محصن ، قتل يا رجم ، و در غير او ، تازيانه هست .
با توجّه به اين كه در گذشته گفتيم بين رواياتى كه متعرّض قتل است با روايات رجم معارضهاى نيست ، در اينجا نيز كه يك طايفه به اطلاق دلالت بر قتل و رجم لاطى مىكند ، و طايفهى دوّم بين محصن و غير محصن تفصيل داده است ، بنا بر قواعد جمعِ بين روايات ، بايد گروه مفصِّل ، گروه مطلق را تقييد كند . در نتيجه ، بين دو گروه تعارض نيست .
زيرا ، جاى جمع به اطلاق و تقييد است .
اختلاف بين اين روايات ، مانند تنافى بين « أعتق رقبة » و « لا تعتق رقبة كافرة » است كه بين دو دليل ، جمع دلالى وجود دارد . با وجود جمع عقلايى و عرفى كه از واضحترين مصاديقش جمع بين عامّ و خاصّ ، و جمع بين مطلق و مقيد است ، اين دسته روايات متخالف از موضوع ادلّهى باب تعارض خارج شده ، و نمىتوان از راه ترجيح سند ، يا دلالت و يا جهت ، يكى را بر ديگرى مقدّم داشت ؛ و مفاد مقبولهى عمر بن حنظله « 2 » و مانند آن را پياده كرد .
هامش
( 1 ) . وسائل الشيعة ، ج 18 ، ص 421 ، باب 3 از ابواب حدّ لواط ، ح 7 .
( 2 ) . همان ، ص 75 ، باب 9 از ابواب صفات قاضى ، ح 1 .