هر چند بر آتشم نشاند غم تو * غمناك شوم گرم نماند غم تو
فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ وَ أَيْدِيَكُمْ إِلَى الْمَرافِقِ
- چنان كه در طهارت ظاهر روى شستن بفرمان شريعت واجب است ، در طهارت باطن باشارت حقيقت آب روى خويش نگاه داشتن ، و در طلب خسايس « 1 » پيش دنياداران بنريختن واجبست ، و چنان كه در آن طهارت دست شستن واجب است درين طهارت دست از خلايق بشستن و كار به حق سپردن واجبست ، و چنان كه مسح سر واجب است سر بگردانيدن از خدمت مخلوق ، و از تواضع هر خسى و ناكسى پرهيز كردن واجبست ، و چنان كه پاى شستن فرض است ، بر كار خير پاى نهادن ، و بر طاعت اللَّه رفتن واجبست .
و گفتهاند : تخصيص اين اعضاء چهارگانه به طهارت از آن جهت است كه آدمى شرف و فضل كه يافت بر ديگر جانوران ، به اين اعضا يافت . يكى صورت رويست كه ديگران را برين صفت نيست . ربّ العالمين منّت نهاد و گفت :
وَ صَوَّرَكُمْ فَأَحْسَنَ صُوَرَكُمْ
. ديگر هر دو دستاند كه آدمى بدان طعام خورد ، و همهء جانوران ديگر بدهن خورند . ربّ العزّة منّت نهاد و گفت :
وَ لَقَدْ كَرَّمْنا بَنِي آدَمَ
يعنى باليدين الباطشتين الصّالحتين للاكل و غيره . سيوم سر است كه در آن دماغ است ، و در دماغ عقل است ، و در عقل شرف دانايى است كه ديگران را نيست . ربّ العالمين منّت نهاد و گفت :
لَآياتٍ لِأُولِي الْأَلْبابِ
. چهارم دو پاىاند بر قامت راست زيبا كشيده تا بدان ميروند و ديگران را پاى برين صفت نيست ، يقول اللَّه تعالى :
لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسانَ فِي أَحْسَنِ تَقْوِيمٍ
.
چون اين نعمت بر فرزند آدم تمام كرد طهارت اين جوارح از وى درخواست شكر آن نعمت را . و گفتهاند : طهارت سبب آسايش است و راحت پس از اندوهان و محنت ،
هامش
( 1 ) - خسائس الامور : محتقراتها ( المنجد ) .