حدث و جنابت از روى ظاهر ، هم از معصيت از روى باطن ،
وَ لِيُتِمَّ نِعْمَتَهُ عَلَيْكُمْ
و تا نعمت خود بر شما تمام كند بروشن داشتن راه دين و در آموختن كار دين ، و قيل : بانجاءكم من النار ، و ادخالكم الجنة ، يدل عليه ما
روى ان رجلا سمع النبى ( ص ) يقول : اللهم انى اسئلك تمام النعمة . فقال : او تدرى ما تمام النعمة ؟ قال : لا . قال : « النجاة من النار و دخول الجنة » .
و قيل : « وليتم نعمته عليكم » فيما اباح لكم من التيمم عند عدم الماء و سائر نعمه الّتى لا تحصى ، لعلكم تشكرون اللَّه عليها .
النوبة الثالثة
قوله تعالى :
يَسْئَلُونَكَ ما ذا أُحِلَّ لَهُمْ قُلْ أُحِلَّ لَكُمُ الطَّيِّباتُ
الاية - تفسير محرّمات و محلّلات از شرع پرسيدند ، و تكيه بر فتواى شرع كردند ، دانستند كه پاك آنست كه شرع پاك كرد ، و پليد آنست كه شرع پليد كرد . راه آنست كه شرع نهاد ، چراغ آنست كه شرع افروخت ، و تخم آنست كه شرع ريخت . بىشرع روشن هيچ كس به كار نيست ، بىشرع دين هيچ كس پذيرفته نيست .
اگر نز بهر شرعستى در اندر بنددى گردون * و گر نز بهر دينستى كمر بگشايدى جوزا
شرع ايشان را جواب داد كه حلال آنست كه پاك است ، و پاك آنست كه زبان بر ذكر دارد ، و دل در فكر آرد ، و جان با مهر پردازد . و بدان كه دل را دو صفت است : يكى صفوت ديگر قسوت . صفوت از خوردن حلال بود ، قسوت از خوردن حرام خيزد . مرد كه حرام خورد دلش سخت شود ، چنان كه رب العزة حكايت كرد از قومى كه : « قست قلوبهم و زين لهم الشيطان ما كانوا يعملون » . پس زنگ بىوفايى بر آن نشيند ، چنان كه گفت :
كَلَّا بَلْ رانَ عَلى قُلُوبِهِمْ
. پس غاشيهء بىدولتى در سر وى كشيد كه :
قُلُوبُنا غُلْفٌ
، پس شهرهء زمين