( 4 ) ادراكات تصديقى ما بسيط است ، مثلا ما اذعان ميكنيم كه احمد مرده است ، محمود زنده است الآن شب است ، اين جا مسجد و يا كتابخانه است اين تصديق و اذعان بسيط و غير قابل تجزيه است هرچند متعلّق تصديق مركب از سه چيز است ( احمد - مرده - است ) وقتى كه ادراك بسيط و غير مجزى بود لابد مدرك و محلى كه ادراك به او قائم است نيز بسيط است زيرا محل ادراك اگر مركب باشد حتما خود ادراك نيز مركّب مىگردد و ازين جا ثابت مىشود كه مدرك و محل ادراك مجرّد است نه مادّى زيرا از خواص عمومى مادّه تركّب است .
( 5 ) پسيكولوژى ، اين علم كه در اوائل خيال ميشد تابع قوانين عمومى فيزيك است در اثر تجارب آهسته آهسته حتى از فيزيولوژى نيز استقلال يافت و مسائل آن از قواعد عمومى فيزيك جدا شد ، مثلا وقتى ما در يك ساعت يك كيلومتر را طى كنيم بلكه از نظر فيزيك محال است كه در 5 ساعت 6 كيلو را طى كنيم بلكه براى طى كردن 6 - كيلو شش ساعت لازم است ، اگر براى طى كردن يك ميل مثلا سه ليتر بنزين لازم است ممكن نيست براى پيمودن ده ميل 25 ليتر كفايت كند ، ولى ما در مسائل پسيكولوژى مىبينيم مطلب طور ديگر است قصد و اراده پيمودن ده فرسخ با قصد پيمودن صد فرسخ هيچ فرقى ندارد قصد بخشش يك مليون افغانى با عزم بخشش يك افغانى هيچ تفاوتى ندارد قصد يك قصد است متعلق و مقصود آن هر چه باشد باشد بلى قصد يكى
متافيزيك از نظر رئاليزم يا معارف اسلامى از نگاه علم وفلسفه (فارسى) — صفحة 241
مساهمون: الشيخ محمد آصف المحسني
ص٢٤١